بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

پس این مسئله بین قائلین به اصالةالماهیه و بین ما یک مطلب روشنی است؛ در اینکه هر ماهیّتی را که تصور بکنیم، بودن و نبودن از آن انتزاع نمی‌شود و برای حملِ بودن و نبودن نیاز به علّت داریم؛ برای نبودن، همان نبودِ علّت کفایت می‌کند ولی بودن، علّت موجِده و وجودی می‌خواهد.

اشکال به دلیل پنجم مصنف و جواب آن

قائلین به اصالةالماهیة در اینجا می‌توانند بگویند که ما هم قبول داریم که در ماهیّات، هستی و نیستی اخذ نشده است اما به‌واسطۀ انتسابش به جاعل، هستی را از آن انتزاع می‌کنیم.

بحث ما با آنها این است که کلمه‌ای به نام «و» و «ج» و «و» و «د» وجود ندارد. ولی شما که قبول دارید ماهیّت قبل از انتساب به جاعل نه می‌توانید وجود را از او انتزاع بکنید و نه می‌توانید عدم را از او انتزاع بکنید، پس چه چیزی سبب شده است که شما توانسته‌اید وجود را از او انتزاع بکنید؟ آنها می‌گویند که انتساب به جاعل سبب آن شده است. ما می‌گوییم این همان وجود است؛ چون‌که ماهیّت در اینجا تحقّق و قرار نداشت. یک چیزی آمد به این ماهیّت اضافه شد و وقتی که اضافه شد آن‌وقت ما وجود را از آن انتزاع می‌کنیم. ما هم مثل شما قبول داریم که وجود را از این ماهیّت انتزاع می‌کنیم ولی اسم آن چیزی که به این ماهیّت اضافه شده است چیست؟

اگر شما اسم آن را انتساب می‌گذارید، انتساب که یک امر اضافی است. اگر شما می‌بینید که دست جاعل در اینجا آمده و یک کاری کرده است، خلاصه به ما بگویید که او با ماهیّت چه‌کار کرده است؟ چه چیزی را به این شیء که وجود و تحقّق نداشت و به حساب شما تقوّم نداشت، تعیّن نداشت، تشخّص نداشت، اضافه کرد و قرار داد؟ هر چیزی می‌خواهد باشد! یعنی چه چیزی این ماهیّت را از مرحله استواء طرفین درآورد؟ ما اسم او را وجود می‌گذاریم، شما حالا بگویید اسمش وجود نباشد تقرّر باشد، قبول داریم.