بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

استاد: بله، مرحوم حاجی می‌گوید که اگر لباس‌های نامتناهی هم بر وجود بپوشانیم اشکال ندارد و مثل نخ تسبیح می‌ماند که شما بی‌نهایت دانه روی آن بار بکنید و این اشکال ندارد؛ چون وجود متشتّت و پراکنده نمی‌شود. لذا من همان روز عرض کردم و دو سه روز هم که راجع به این بحث می‌کنیم می‌گویم که اشکال ما روی نامتناهی بودن دلیل حاجی است، اما عدم تشکیک در ماهیّت و... را ما قبول داریم و در آن بحثی نیست.

نتیجه بحث در عدم فعلیّت تقسیمات غیرمتناهی

خیال می‌کنم به اندازه و مقداری که ضرورت داشت، راجع به بحث حرکت، زمان، جزء لایتجزّی و مادّه صحبت کردیم و نتیجه این شد که تقسیمات غیرمتناهی در خارج، فعلیّت ندارند و این تقسیم، تقسیم ذهنی است. بله، امکان خارجی آن منتفی نمی‌شود و مادّه هم مانند عدد، کمّ، حرکت و زمان قابل تقسیم به غیرمتناهی است، اما به هر مرحله‌ای که برسیم باز فعلیّت ما محدودیّت تقسیم است، و هرچه جلوتر هم برویم باز محدودیّت است. پس تقسیم به غیرمتناهی را در ذات اقتضاء می‌کند، نه در خارج؛ چون غیرمتناهی هیچ‌وقت در خارج فعلیّت ندارد و آن چیزی که فعلیّت دارد متناهی است.

تلمیذ: آیا تقسیم به غیرمتناهی بالقوّه محض است و هیچ‌وقت فعلیّت پیدا نمی‌کند؟!

استاد: بله، بالقوّه است. همان امکان ذاتی است یعنی امکان وقوعی ندارد؛ هرچه در ذات جلو برود باز قابل تقسیم است اما در خارج به هرجا برسیم باز آنجا فعلیّت و محدودیّت است.

تلمیذ: آیا شیء از اجزاء غیرمتناهی تشکیل شده است که آن اجزاء غیرمتناهی بالقوّه محض هستند؟!

استاد: بحث روی همین تشکیل است؛ شیء از اجزاء غیرمتناهی تشکیل نشده است و یک واحد سیّال است یعنی یک واحدی که از اجزاء غیرمتناهی تشکیل نشده است ولی ما می‌توانیم آن را به اجزاء غیرمتناهی تقسیم بکنیم. پس اجزاء غیرمتناهی بالقوّه نیستند یعنی شیء ما مرکّب نشده است و اگر مرکّب بود غیرمتناهی هیچ‌وقت معنا نداشت به‌خاطر اینکه غیرمتناهی نمی‌شود که ترکیب بشود؛ چون ترکیب یعنی حدّ داشتن.