بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

بنابراین اگر ما منشأ انتزاع را یک امر واقعی بدانیم، باید تصوّر امور غیرمتناهی را در آن بکنیم. یعنی همین اشکالی که در آنجا مرحوم حاجی به غیرمتناهی می‌کنند در اینجا هم هست. اشکال ندارد که وجود یک امر واحد باشد ولی منشأ انتزاع در خارج غیرمتناهی است، این را چه‌کار می‌کنند؟!

شما می‌گویید که وجود یک امر واحد است که به نخ تسبیح می‌ماند که این همه دانه‌های تسبیح را به همدیگر گره زده است! ولی بالأخره دانه‌های تسبیح صدتا هستند، الآن صدتا دانه تسبیح کجا رفته‌اند؟!

یا این صدتا دانه تسبیح کشک [و تخیّل] هستند و هرچه هست همان یک نخ است که این مطلب بدیهیّ البطلان است.

یا اینکه باید بگویید که هم نخ تسبیح هست و هم دانه‌های تسبیح ـ حالا این از باب تشبیه است، نه‌اینکه واقعاً این‌طور باشد. وجود، نخ و دانه‌اش یکی است و ما از باب تقریب داریم می‌گوییم ـ بالأخره این وجود به صور مختلف درآمده است و ما نمی‌توانیم صور مختلف را انکار بکنیم و الاّ وجود از بساطت درنمی‌آید. این صور مختلفی که در خارج هستند می‌شود بی‌نهایت و وقتی که بی‌نهایت شدند همین اشکال وارد می‌شود. 

عدم جواز تشکیک در ماهیّت سر جای خودش است و ما کاری به آن نداریم.

ایشان الآن ـ همان‌طور که عرض کردم ـ برهان را روی غیرمتناهی بودن ماهیّت برده است. درحالی‌که شما باید غیرمتناهی بودن خارجی را بردارید که حاجی این را برنمی‌دارد؛ حاجی می‌گوید که ما در وجود با اینکه قائل به غیرمتناهی هستیم ولی این غیرمتناهی بودن ضرر به مطلب نمی‌رساند و اشکال ندارد؛ چون وجود مثل نخ تسبیح است که دانه‌های تسبیح غیرمتناهی را در آن فرض می‌کنیم! ما می‌گوییم که غیرمتناهی در خارج فعلیّت دارد و این فعلیّت با متناهی ‌بودن و حصر بین حاصرین تنافی پیدا می‌کند.

توجیه استاد برای اثبات کلام مصنف در رد اصالة الماهیة