بررسی انقسام نامتناهی کم و حرکت در فلسفه اسلامی

و قد جمع جَمٌّ غَفیرٌ منهم بین اعتباریَّة الوجود و نفی التشکیک في المهیّة برای فرار از این اشکال بسیاری از افراد جمع کرده‌اند بین اعتباریّت وجود و نفی تشکیک در ماهیّت؛ گفته‌اند که وجود اعتباری است و در ماهیّت هم تشکیک نیست.و علی القول بأصالته؛ فالمتقدّم و المتأخّر و بنا بر قول اصالةالوجود متقدّم و متأخّر و إن کانا مهیّةً گرچه ماهیّت باشند، لکنّ ما فیه التقدّمُ و التأخُّر هو الوجود الحقیقیّ لکن تقدّم و تأخّر فقط در وجود حقیقی است و اگر وجود حقیقی نبود ماهیّت هم در آنجا سرش بی‌کلاه بود.

این مطالب مربوط به مجلس گذشته بود.

متن دلیل چهارم مرحوم حاجی بر اصالةالوجود

و الرّابع قولنا: دلیل چهارم مرحوم حاجی این است که (کَوْنُ الْمَرَاتِبِ) أی مراتب الشّدید و الضّعیف الغیرالمتناهیة، در «الغیر» این الف و لام را نمی‌دانم چه هست؟ نه الف و لام زینت است و نه...، خواندن به‌صورت «الغیر» اشتباه است، ولی همه این‌گونه می‌خوانند! کما دلَّ علیه قولنا: (فِی الأشْتِدَادِ)، لأنَّ الاشتداد مراتب یعنی مراتب شدید و ضعیف که غیرمتناهی هستند در حرکت اشتدادی نوع واحد نیستند بلکه انواع هستند. مراتب در حرکت اشتدادی غیرمتناهی هستند حرکة، و الحرکة متَّصلة، بخاطر اینکه اشتداد حرکت است و حرکت متّصل است و انفصال در آن معنا ندارد چون انفصال موجب عدم حرکت و سکون است مثلاً آب از سرما به‌سوی گرمی حرکت را شروع می‌کند و گرما در آن شدید می‌شود تا اینکه به نقطۀ جوش برسد و کلُّ متَّصل یمکن أن یفرض فیه حدودٌ غیرمتناهیة و برای هر متّصلی ممکن است که حدود غیرمتناهیه فرض بشود. (أنْوَاعًا) این حدود غیرمتناهیۀ به شکل انواع است، انواعی را همین‌طوری غیر‌متناهی بوجود می‌آورد لکلِّ منها مهیّة متحصِّلة و هر کدام از این انواع یک ماهیّت متحصّله‌ای دارد اینکه (کَوْنُ الْمَرَاتِبِ فِی الأشْتِدَادِ أنْوَاعًا)  مراتب در حرکت اشتدادی نوع واحد نیستند بلکه انواع هستند (إسْتَنَارَ لِلْمُرَادِ)؛ مراد ما را روشن می‌کند.