
بررسی امکان تحقّق امور غیرمتناهی بین حاصرین
و مفهوم حرکت جوهری ملاصدرا
حضرت استاد آیتالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدس سره در این درس به بررسی دقیقتر و موشکافانه امکان تحقق امور غیر متناهی بین حاصرین پرداختهاند. امکان تحقق امور غیر متناهی بین حاصرین یکی از دلایل مصنف در اثبات اصالة الوجود است. حضرت استاد در ابتدا با بیان مثالی درباره کیفیت و حقیقت حرکت در عالم نقد خود نسبت به کلام مرحوم سبزواری را توضیح میدهند. ایشان در ادامه با مطرح کردن کیفیت انتزاع و تصور در ذهن به نقد امکان تحقق امور غیر متناهی بین الحاصرین میپردازند. در اینجا استاد حسینی طهرانی وارد بحثی پیرامون حرکت جوهریه شده و اصطلاح «واحد سیّال» را جایگزین امور غیر متناهیه میکنند. در بخش پایانی و قبل از تطبیق متن شرح منظومه به نکته مهمی اشاره مینمایند که همان عقلی بودن امکان تقسیم ماده و عدم تخصیص آن است. در پایان این درس متن دلیل سوم و چهارم مرحوم سبزواری را تطبیق کرده و توپیحاتی پیرامون آن ارائه میفرمایند.
بررسی امکان تحقّق امور غیرمتناهی بین حاصرین
6ما میگوییم که تصدیق ذهن به اینکه این خط میشود به غیرمتناهی تقسیم بشود اشتباه است یا درست است؟
اگر این تقسیم از ذهن اشتباه است پس شما نگویید که امور غیرمتناهی در خارج هستند، بلکه ذهن مثل خیلی اشتباههای دیگری که میکند در اینجا هم اشتباه کرده است و باید خودش را تصحیح بکند. و اگر تقسیم ذهن درست است یعنی امکانش در خارج هست پس تحقّق امور غیرمتناهی در متناهی شده است.
بررسی امکان تحقق امور غیر متناهی در متناهی
حالا بیاییم این مطلب که امور غیرمتناهی در متناهی متحقّق شده است را بشکافیم و ببینیم که آیا اصلاً یک چنین چیزی امکان دارد یا ندارد؟ الآن در این انتقالی که ما میگوییم که از یک نقطه به نقطه دیگر متحقّق شده است مثلاً در انتقالی که این مورچه میخواهد از یک سانت به سانت دیگر منتقل بشود، بین این سانت و آن سانت باز غیرمتناهی است و فرقی نمیکند که امور غیرمتناهی در حاصر بین دو متر باشند یا در حاصر بین یک سانت. این را کم میکنیم از یک میل میخواهد به یک میل دیگر منتقل بشود باز این انتقال قابل قسمت به غیرمتناهی است. پس شما هر ذرّهای در این دو متر که این مورچه میخواهد منتقل بشود را تصوّر بکنید، در همان ذرّه تصوّر امور غیرمتناهی شده است.
وقتی دقّت عقلی بکنید تقسیم، تقسیم غیرمتناهی میشود و وقتی که تقسیم غیرمتناهی شد، حالا من از شما سؤال میکنم که قبل از اینکه از یک نقطه به نقطۀ دیگر برسد یعنی از این نقطه به نقطۀ دیگر برای این مورچه وصول پیدا بشود باید امور غیرمتناهی را برای رسیدن از این نقطه به نقطۀ دیگر طی بکند، آیا امکان دارد که امور غیرمتناهی را طی بکند و به متناهی برسد؟ این امکان ندارد. این مورچه چه کار کند و چه فرمولی بکار ببندد؟ چون فرض ما این است که این مورچه میخواهد امور غیرمتناهی را طی بکند؛ یعنی میخوهد اجزائی که نهایت ندارند را طی بکند تا برسد به میل بعدی. شما فرض کردی که این اجزاء غیرمتناهی هستند پس امکان ندارد که به میل بعدی برسد. وقتی امکان نداشت پس در اینصورت امور غیرمتناهی در خارج نداریم.
