بررسی دلیل سوم و چهارم اصالت وجود

تلمیذ: مرحوم حاجی قبول ندارند که ماهیّت حقیقت اشیاء است و بنابراین تقرّر را هم که به ماهیّت برمی‌گردد قبول ندارند و می‌گویند که نه ماهیّت داریم و نه تقرّر.

استاد: بحث از اینکه این ماهیّت است یا تعیّن، مربوط به برهان ما نیست. شما اگر قاعدۀ علیّت را هم نمی‌آوردید این بحث پیش می‌آمد. ما می‌گوییم اصلاً مسئله علیّت نداریم.

مثلاً می‌گوییم که آقای فلانی که در اینجا است، ماهیّت است یا وجود؟ قائلین به اصالةالماهیّة می‌گویند که وجود آن اعتباری است، پس ماهیّت است. چون او را در خارج می‌بینید که خودکار دستش است و به ما نگاه می‌کند و در اینجا نشسته است، پس ماهیّتش تقرّر پیدا کرده است.

حالا سؤال می‌کنیم که آن تقرّر چیست؟ این بحث که شما دارید مطرح می‌کنید، یک بحث ابتدایی است و ما از آن گذشته‌ایم. من‌باب‌مثال آمده‌ایم و یک تقرّری قلاّبی برای ماهیّت اثبات کرده‌ایم. اصلاً می‌گوییم که تقرّر قلاّبی است، این به دلیل ما ربطی ندارد.

بحث ما راجع به تقرّر ماهیّت است که آن را اثبات شده فرض کرده‌ایم و بعد بحث از اقوائیّت و اضعفیّتِ منتسب به علّت را پیش می‌کشیم. بحث تقرّر است، مثلاً می‌گوییم که این آقا در اینجا نشسته است یا این لیوان که الآن در دست من است، اینها تقرّر دارند. بحثی که شما می‌کنید ابتدایی است که آیا این ماهیّت است یا وجود؟

قائلین به اصالةالماهیة می‌گویند که وجود اعتباری است پس ماهیّت می‌ماند. این ماهیّت تقرّر دارد، حالاکه اسمش را تقرّر گذاشتیم باید آن را به این ماهیّت ضمیمه بکنیم. آنها می‌گویند که هرچه هست همین ماهیّت است. آنچه را که ما می‌بینیم ماهیّت است و ما وجود نمی‌بینیم؛ یعنی آنچه را که ما می‌بینیم ماهیّت است و وجود را از آن انتزاع می‌کنیم.

حالا شما اگر می‌خواهی تقرّر را از این ماهیّت انتزاع بکنی انتزاع بکن، و اگر می‌خواهی وجود را از او انتزاع بکنی انتزاع بکن؛ چون ماهیّت یک ظرف و وعائی است که شما هر صفتی را می‌توانید از او انتزاع بکنید و این به دلیل ما کاری ندارد.