
ادله مصنّف بر اصالةالوجود (2)
بررسی دلیل سوم و چهارم
حضرت استاد آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس سرّه، در این جلسه از دروس شرح منظومه به بیان دلیل سوم و چهارم مرحوم حاجی سبزواری در ردّ اصالةالماهیة پرداخته اند. مرحوم مصنف، استدلال خود بر صحت اصالةالوجود را با بیان دو مقدمه شروع میکند: اول، مقدمهای در تقدم ذاتی علت بر معلول و دوم، عدم امکان تشکیک در ماهیات بر خلاف وجود. حضرت استاد، کلام مصنف را با بیانی روان و در قالب مثال، شرح داده و سپس آن را نقد کردهاند. ایشان امکان تشکیک در ماهیت را نیز بنابر انتساب آن به جاعل، جایز دانسته و همین نکته را عامل ضعف دلیل حاجی بشمار میآورند. در ادامه درس به دلیل چهارم برای اثبات اصالة الوجود پرداخته شده و استاد حسینی طهرانی به تبیین مفهوم تحقق امور غیرمتناهی بین الحاصرین پرداختهاند. ایشان پس از بحث مفصلی در این موضوع، نظر متفاوت خود را با فلاسفه بیان میکنند که برای روشن شدن این دیدگاه، لازم است به متن درس مراجعه گردد. این درس با پرسشهایی از سوی تلامیذ و پاسخهای استاد ادامه پیدا کرده و در پایان وجهی برای صحت دلیل چهارم مطرح میشود که تفصیل آن به جلسات بعدی موکول میگردد.
ادله مصنّف بر اصالةالوجود (2)
14بنابراین حرکت جماد بهسوی نبات مانند قطاری میماند که از یک ایستگاه حرکت بکند و همینطور در هر آنی از آنات در یک مکان باشد، در هر آنی از آنات در یک زمان باشد تا اینکه این مسافت طی بشود و به ایستگاه بعدی برسد.
اگر قضیّه اینطور باشد پس ما انواع غیرمتناهیۀ محصور بین حاصرین را در اینجا میبینیم؛ حاصر اول آن زمانی است که ما این تخم را در زمین گذاشتهایم و حاصر دوم آن زمانی است که این تخم جوانه زد و تبدیل به گیاه شد. حساب میکنیم و میبینیم که یک هفته است، در این یک هفته که محصور بین دو حاصر اول و منتهی است، انواع غیرمتناهیهای در خارج تحقّق پیدا کرده است.
تحقّق امور غیرمتناهیه بین الحاصرین در دو فرض اصالةالماهیة و اصالةالوجود
حالا شما ممکن است بگویید که تحقّق پیدا بکند چه اشکال دارد؟! اشکال این است که تحقّق انواع غیرمتناهیه در خارج با توجه به حصر بین دو حاصر محال است؛ مبدأ محدود، منتهی هم محدود اما بین آنها تحقّق شیء نامحدود است و این میشود محال.
اگر در اینجا قائل به اصالةالماهیة بشویم، معنایش این است که ماهیّتهایی که هیچ دَخلی به همدیگر ندارند و اصلاً به نهایت نمیرسند و حدّی برای آنها نیست بین دو حاصرِ محدود تحقّق پیدا بکنند و بطلان این مطلب از اَبدَه بدیهیّات است.
اما اگر گفتیم که اصل با وجود است، اشکال ندارد که یک امر ثابت لباسهای متفاوتی به خودش بگیرد؛ خودش ثابت است و مثل ماهیّت نیست که این ماهیّت ارتباطی به ماهیّت دیگر نداشته باشد. این خودش امر ثابت است و وقتی که امر ثابت شد پس این میشود محدود و این امر محدود لباسهای غیر محدود به خود میگیرد و دیگر در اینجا اشکالی پیش نمیآید.
امکان تحقق امور غیرمتناهیه در ذهن
مطلبی که در اینجا به ذهن میرسد و باید به این نکته خیلی دقّت بکنیم این است که آقایان در اینجا فرمودهاند که تحقّق امور غیرمتناهیه که محصور بین دو حاصر هستند در ذهن اشکال ندارد.
