ادله مصنّف بر اصالةالوجود (1)

هر چیزی که وسیلۀ برای کمال باشد به او خیر گفته می‌شود و هر چیزی که وسیلۀ برای خلاف کمال باشد به او شر گفته می‌شود. و کمال در اذهان مختلفه و مکاتب مختلفه متفاوت است و حالا ما به این قضیّه کار نداریم. مادیّون کمال را در خوب خوردن و خوب چریدن و شکم و زیر شکم می‌دانند و هر چیزی که آنها را به این دو هدف برساند خیر است. ولی الهیّون کمال را رسیدن به معارف توحیدی، مبدأ و معاد و به‌طور خلاصه تجلیه، تخلیه نفس، تحلیه نفس، اندکاک اسماء و صفات در اسماء و صفات پروردگار و فناء ذاتی می‌دانند. به هر صورت کمال از نقطه‌نظر معنا برای همه یک معنا دارد، گرچه مصادیقش متفاوت است.

نگاهی به مبحث خیر و شرّ

معنای خیر و شر از نظر الهیّون و مادیّون

خیر عبارت است از رسیدن به کمال و امر خیر عبارت است از آن امری که وسیله بشود برای‌اینکه انسان به کمال مطلوب برسد، حالا آن کمال هرچه می‌خواهد باشد دیگر به ما مربوط نیست. و در مقابل خیر، شر است؛ شر عبارت است از عدم کمال و عدم مطلوب.

من‌باب‌مثال من که یک فرد مادّی هستم چون وسیله پر کردن شکم را ندارم، این نداشتن غذا و اطعمه شر است، نداشتن وسیله‌ای که با آن اطفاء شهوت کنم، شر است و همین‌طور هر چیزی هم که معدّ برای این دو جهت باشد، شر می‌شود؛ غذا در اینجا است ولی شما مانع می‌شوید از اینکه من این غذا را بخورم، پس شما می‌شوید شر!

در مکتب الهیّون خیر عبارت است از کمال مطلق و علم، علم در مقابل جهل و هر چیزی که انسان را به آن کمال مطلق برساند خیر است؛ پیامبر خیر است، قرآن خیر است، استاد و ولیّ خدا خیر است، مراقبه خیر است، مجاهدۀ با نفس خیر است، اذکار و اوراد خیر هستند، بیداری شب خیر است، و... تمام آن وسائلی که اعراض از دنیا و امثال ذلک که اینها انسان را به آن مرتبه می‌رسانند خیر هستند.