نقد و بررسی دیدگاه اصالت ماهیّت

وجود حدث نیست، بلکه وجود عین خارج است. در اینجا مبدأ اشتقاق می‌گیریم، مبدأ اشتقاق که نباید حدث باشد، مبدأ اشتقاق یک وقتی حدث است و یک وقتی غیر حدث است؛ حدث مثل ضرب و غیر حدث مثل وجود.

وجود همان عینیّت خارج است، چرا حدث باشد؟ منتها همان وجودی که در اینجا مبدأ اشتقاق شده است را حمل بر زید کرده‌ایم، حالا یا «هوَ» آورده‌ایم یا در خود موجودٌ یک «هوَ» مستتر است. پس زید وجود مقید است، موجودٌ یعنی این زید فی نفسه همان وجود مقید است، منتها آن مقیدش را نیاورده‌ایم.

کجای این مسئله اشکال دارد؟! به جای زیدٌ وجودٌ مقیّدٌ می‌گوییم: زیدٌ موجودٌ؛ هر دو یکی است و فرق نمی‌کند. این هم از این نقطه نظر می‌توانیم بگوییم که دلیل آقایان وارد نیست.

تطبیق متن مرحوم حاجی در غرر فی اصالة الوجود

اِعلَم أنَّ کلَّ ممکن زوجٌ ترکیبیٌ، له مهیّةٌ و وجودٌ.

و المهیَّة التی یقال لها الکلیُّ الطبیعی ما یقال فی جواب «ما هو؟». و لم یقل أحدٌ من الحکماء بأصالتهما معًا، إذ لو کانا أصیلین لزم أن یکون کلُّ شیء شیئین متباینین، و لزم الترکیب الحقیقی فی الصادر الأوّل، و لزم ان لا یکون الوجود نفس تحقُّق المهیة و کونها، و غیر ذلک من التوالی الفاسدة؛¹

«هر ممکنی زوج ترکیبی است و ماهیتی و وجودی دارد. و آن ماهیتی که به آن کلی طبیعی می‌گوییم، آن است که در جواب «ما هو» ما حقیقیه گفته می‌شود. و هیچ یک از حکماء این حرف را نزده است که هر دو اصیل هستند زیرا لازمۀ این حرف این است که هر چیزی دو شیء متباین باشد و لازمۀ آن ترکیب حقیقی در صادر اول است، این هم یکی از توالی فاسده است. و لازمۀ دیگر آن این است که وجود، نفس تحقّق ماهیت و کَون آن نباشد و ماهیت تقرّر به چیزی نداشته باشد. و غیر ذلک من التوالی الفاسدة که ایشان هم در حاشیه دارند.»