لزوم وجود منشأ خارجی برای امور اعتباری
تبیین کیفیت عملکرد ذهن در انتزاع موضوعات و مفاهیم
حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس اللّه سرّه، در جلسه ششم از سلسله دروس شرح منظومه، ضمن اشاره به مطرح نشدن بحث اصالةالوجود و اصالةالماهیة به صورت مستقل در آثار قدماء، به نکته مهمی دربارۀ انتزاعیّات ذهنی اشاره میکند: بنابر تحقیق، هر امر اعتباری که ذهن آن را اعتبار کند باید یک مابإزاء و منشأ خارجی داشته باشد. در همین راستا ایشان کیفیت عملکرد ذهن در انتزاع موضوعات و مفاهیم را به شکل مبسوط توضیح میدهد. در بخشی از این جلسه درس، استاد با اشاره به نظر دکتر سروش مبنی بر اینکه ملاکِ اعتبار در اعتباریّات شارع، به دست خود او و به دلخواه اوست و ارزشی سوای ارزش اعتبارِ معتبر وجود ندارد، این نظر را نقد کرده و تأکید میکند که اعتبار شارع نسبت به احکام همیشه بر اساس تناسب آن حکم با تکوین عالم خلقت میباشد. نکته مهم دیگری که استاد حسینی طهرانی در این درس به آن پرداختهاند مسئله توانایی ذهن انسان در گسترش مابإزاء خارجی میباشد. ایشان کرامات ائمه در عالم خارج را بخشی از همین توانایی ذهنی به انضمام قدرت نفسانی آن حضرات میدانند.
مرتب سازی:
لزوم وجود منشأ خارجی برای امور اعتباری
17آنوقت انسان و نفس و ذهن برای بهدست آوردن آن کلّی نیاز به آلات و ادواتی دارد؛ چشم یکی از آلات است، گوش یکی از آلات است، زبان یکی از آلات است و همینطور امثالذلک.
پس بنابراین ذهن با آن آلاتی که در اختیار دارد اشیاء خارجی را میگیرد و در آن ظرفی که خدا برایش قرار داده است انبار و ذخیره و حفظ میکند و بعد یکییکی آنها را بیرون میکشد و کم و زیاد میکند، جمع میکند، تفریق میکند، بزرگ میکند، کم میکند و.... دیگر ذهنیّات، عالم و آدم را به هم میریزد و بهخاطر خودش تمام عالم و خلایق را به هم میریزد. این کارِ ذهن است.
تلمیذ: آیا این کشف خارجیّه که برای انسان میشود و آنچه که نفس میسازد هم کار ذهن است؟
استاد: در کشف یک وقت مسئلۀ افاضه است که آن مربوط به ساختن ذهن نیست و آن، افاضه میشود. و یک وقت نه، مثلاً این مهندس دارد نقشه یک بنائی را میکشد، در اینصورت این مهندس اطّلاعاتش را دیگر از همان چیزهای خارجی گرفته است و این کار ذهن است.
اللَهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد