بیانی بدیع بر ردّ اصالةالماهیّة

تفاوت میان إسناد وجود و استعاره

مطلبی که شما امروز در مورد آن صحبت می‌کردید اصلاً [محلّ] بحث ما در اینجا نیست. مطلب شما در مورد إسناد وجود به ماهیّت یا إسناد وجود به خودش است. آن بحث را در آنجا [مطرح] می‌کنند که شما وجود را به چه چیزی إسناد می‌کنید؟

إسناد وجود به ماهیّت مجاز است، البتّه اسناد، إسناد مجاز عقلی است. از باب اینکه وجود اوّلاً و بالذات، بنفسه تعلّق می‌گیرد؛ وجود وجود دارد، وجود بنفسه وجود دارد. و تعلّق إسناد وجود ثانیاً و بالعرض به ماهیّت است به لحاظ وجود؛ زیرا خود ماهیّت که تقرّر ندارد و از صدقۀ سر وجود، ماهیّت هم وجود دارد.

پس بنابراین آن مطلب مجاز عقلی، بحثش در إسناد است و ما الآن اصلاً در إسناد بحث نمی‌کنیم و فعلاً در وضع صحبت می‌کنیم، که استعمال لفظ در ماهیّت مبهمه به این معنا که ذکر کرده‌ایم، حقیقت است و اینکه شما اسد را در رجل شجاع به‌کار ببرید، بنا بر رأی سکّاکی مجاز عقلی است. یعنی ذهن ادّعائاً افراد حقیقی برای آن معنا تصوّر می‌کند؛ پس استعمال لفظ در غیر موضوع له است، منتها غیر موضوع‌له، رجل شجاع نیست، بلکه غیر موضوعٌ‌له همان اسد است. نه اسد مفترس، بلکه اسد اعمّ از مفترس و غیر مفترس.

پس کاری که متکلم در آنجا انجام می‌دهد دخل و تصرّف است؛ می‌گوید که واضع لغت، برای خودش کسی بوده است و بنده هم برای خودم أنا رجل هستم؛ او اسد را برای حیوان مفترس وضع کرده است و من هم اسد را وضع می‌کنم برای یک حیوان اعمّ از مفترس و غیر مفترس. و وقتی که وضع کردم حالا برای او آن را دو شقّه‌اش می‌کنم؛ یکی حیوان مفترس، یکی هم رجل شجاع. پس فعلاً بحث ما در إسناد نیست بلکه بحث ما فعلاً در وضع است.

بیانی بدیع در ردّ اصالةالماهیّة

لذا با این مقدمه ما می‌توانیم وارد بحث اصالةالوجود بشویم و خیلی به خوبی و روشنی بی‌پایگی اصالةالماهیّة را معلوم کنیم. اصلاً ماهیّت انتزاع ذهن است. ماهیّت یعنی چه؟ یعنی ساخته و پرداخته ذهن. وقتی که شما یک عام را استعمال می‌کنید، شما هستید که عام را استعمال می‌کنید، درحالی‌که عام اصلاً در خارج وجود ندارد؛ مگر غیر از این است؟! اصلاً در خارج وجود ندارد.