بداهت مفهوم وجود

بسم الله الرحمن الرّحیم

بداهت مفهوم وجود

بدیهی‌ترین مفهومی که در ذهن انسان پیدا می‌شود مفهوم وجود است. حتّی اولین مطلبی را که بچۀ کوچک احساس می‌کند مفهوم هستی است. شاید بشود گفت که اولین ادراک بچه از مفاهیم، ادراک مفهوم هستی است؛ یعنی همین‌قدر که می‌خواهد شیر بگیرد، یعنی در آن‌وقتی که قوّۀ درّاکه‌اش نه به‌طور تصدیق بلا تصوّر، بلکه [فقط] با تصوّرِ بودن شیر در سینۀ مادر [شکل گرفته است]، همین‌که احساس می‌کند شیری وجود دارد مفهوم هستی را ادراک می‌کند. و همین‌طور این مفهوم با انسان هست تا اینکه رشد پیدا بکند و بالا بیاید و به مفاهیم دیگر برسد و به مطالب دیگر دست بیابد.

عدم امکان تعریف حدّی و رسمیِ وجود

إن‌شاءالله بعداً به طور کلی در بحث وجود ذهنی خواهد آمد که تمام چیزهایی که در ذهن و وجود ذهنی انسان تحقّق پیدا می‌کنند، عبارت هستند از صوری که مترتّب بر ماهیّات و حدود هستند. با نحوۀ بیانی که هر کدام از آقایان در اینجا دارند که بعضی وجود ذهنی را کیف نفسانی و بعضی غیر از آن می‌دانند.

در آنجا این بحث می‌آید که اختلاف و تعارض و تناقضی که در اینجا پیش می‌آید به این است که هرچه که در ذهن هست و به صورت علم حصولی نه علم حضوری در ذهن انسان می‌آید، عبارت است از حدود و رسوم که به ماهیّات تعلّق دارند.

تلمیذ: آیا علم حضوری در ذهن می‌آید؟

استاد: عرض کردم آنچه که در ذهن است به علم حصولی است و علم حضوری در ذهن نمی‌آید.

تلمیذ: علم انسان به‌صورتی‌که در ذهن است حضوری است؟

استاد: آن، وجدان است. وجدانش حضوری است اما همان علم اگر دوباره بخواهد در ذهن بیاید حصولی می‌شود؛ یعنی شما اگر همین علم به ذات خود را بخواهید در ذهن بیاورید، این دوباره حصولی می‌شود.