شرح خطبه مصنّف (2)

أمّا أنّها «أفضلُ علمٍ» فلأنّها علم یقینی لا تقلید فیه أصلًا، بخلاف سایر العلوم؛ [حکمت بالاترین علم است؛ چون به خلاف بقیّۀ علوم، علم یقینی است و تقلیدی نیست.] و لأنَّ فضیلةَ العلم إمَّا بفضیلة موضوعه، او بوثاقة دلائله، او بشرافة غایته؛ و چون فضیلت علم یا به فضیلت موضوعش است یعنی موضوع آن، موضوع اشرفی است. یا به دلائل آن علم است که دلائل محکمی است و یا به شرافت غایت آن علم است

که نیتجه بهتر و هدف بهتری از آن علم حاصل می‌شود.»

و الکلَّ حقّ هذا العلم بلاحاجة إلی البیان؛ و تمام اینها حقّ این علم است بلاحاجة به بیان؛

چون آخر و نتیجه این علومی که شما در این زمانه می‌بینید به پول و شکم است. فردی که دانشگاه می‌رود، اول چیزی که دنبالش است این است که چطوری پول در آورم؟! می‌گویند این افرادی که دانشگاه می‌روند، سه هدف دارند: اول سربازی، دوم زن گرفتن، سوم شغل. در تمام اینها این سه مطلب هست که چه‌کار کنیم پول بهتر در بیاوریم؟

اما حکیم بیچاره که حکمت می‌خواند به فکر اینها نیست. او می‌خواهد که عقل خودش را کامل‌تر کند و راه خودش را بهتر بکند. لذا امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌فرمایند: «مَن کانت همَّته ما یدخل فی بطنه کانت قیمته ما یخرج من بطنه»؛¹ ارزش و قیمت کسی که همّتش سیر کردن شکمش می‌باشد را باید از آن چاه کن پرسید که او بهتر می‌داند.

و امّا أنّ معلومها أفضل المعلومات: و اما معلوم این حکمت افضل معلومات است؛ فلأنّ المعلوم بها هو الحقّ ـ تعالی شأنه ـ  درباره پروردگار و صفاته و افعاله و صفات و افعالش صحبت می‌کند. المبدعة افعال او که افعال مبدعه و المخترعة و الکائنة و مخترعه و کائنه است،

این‌طور می‌گویند که مبدعه افعالی هستند که مسبوق به مادّه و مدت نیستند مانند مجرّدات، و مخترعه آن است که مسبوق به مادّه نیست ولی مدت دارد مانند نفوس فلکیّه، و کائنه آن است که مسبوق به مادّه و مدت است مثل عنصریّات و عناصر و ترکیبات.