شرح خطبه مصنّف (2)

﴿وَيَبۡقَىٰ وَجۡهُ رَبِّكَ﴾؛ یعنی تمام اشیاء و تمام ممکنات استقلال خودشان را از دست می‌دهند نه‌اینکه وجود خودشان را از دست بدهند. و وقتی که استقلال خودشان را از دست دادند فقط وجهۀ پروردگار می‌ماند؛ وجهۀ پروردگار یعنی همین اشیائی که در خارج هستند و تمام اینها ربط محض هستند و دیگر جهتِ استقلالی در آن ربط و در آنجا لحاظ نمی‌شود.

[وجهۀ پروردگار] همان تجلّی مقام واحدیّت است و در این‌صورت فرقی نمی‌کند که حسنی باشد یا نباشد، حسینی باشد یا نباشد، پیغمبری باشد یا نباشد، یزیدی باشد یا نباشد، کافر و مؤمنی باشد یا نباشد.

هم کافر تعیّن و کفر خودش را از دست می‌دهد، و هم مؤمن ایمان خودش را از دست می‌دهد. هم ایمان به او برمی‌گردد و هم غیر ایمان به او برمی‌گردد. و آنچه که در عالم خارج وجود دارد، نمایشگر و نمایندۀ اراده و مشیّت پروردگار است که همان تجلّی مقام واحدیّت باشد.¹

لذا به نور پروردگار که همان نور وجهۀ پروردگار و تنزّل مقام واحدیّت است «استَنارَ کلُّ شَیءٍ»؛ یعنی تمام اشیاء از این نور وجهۀ پروردگار، نور می‌گیرند و قوامشان و برگشت‌شان به این است.

إن‌شاءالله در مباحث بعدی می‌آید و به برهان فلسفی ثابت می‌کنیم که علمی را که تمام اشیاء دارند از ناحیه مقام عالمیّت است و قدرتی را که دارند [از ناحیه مقام قادریّت است]؛ فرق نمی‌کند علم خراب باشد یا غیر خراب باشد، صحیح باشد یا غیر صحیح! خیال باشد یا وهم! عقل باشد یا غیر عقل! مثال باشد یا غیر مثال! تجرد باشد یا غیر تجرد! جزئی باشد یا کلّی!

تمام آنچه که در موجودات این عالم به عنوان علم و معرفت و ادراک تحقّق پیدا می‌کند، از مقام عالمیّت نشأت گرفته است و تمام قدرت‌ها از مقام قادریّت است. تمام اراده و مشیّت‌ها از مقام اراده و مشیّت پروردگار است و همه از آنجا نشأت می‌گیرند. هیچ مو لای درز قضیّه نمی‌رود و خدا یک سر سوزن برای کسی اراده و مشیّت باقی نخواهد گذاشت.