شرح خطبه مصنّف (2)

از این عبارت، توحید صفاتی را هم می‌توانیم استفاده بکنیم، به اینکه تمام ذوات در صفاتی که دارند همه از صفات او مُستمِد هستند. پس توحید صفاتی هم در اینجا استفاده می‌شود.

محتوا و ساختار کتاب منظومه

(إنَّ کِتابَنَا) مشتمل (عَلَی مَقَاصِد وَ کُلُّ مَقْصَد) مشتمل (علیٰ فَرَائِدٍ)؛ (فَالْمَقْصَدُ الْأُوَّلُ فِیمَا هُوَ عَمٌّ) أی فی الامور العامّه، و هی فی الالهی کالسّماع الطبیعی (المسمّی بـ «سمع الکیان») فی العلم الطبیعی؛

«کتاب ما مشتمل بر مقاصدی است و هر مقصدی مشتمل است بر فرائدی.

مقصد اول در امور عامّه است و آن الهیّات است. (در علم طبیعی ابتدائاً از یک امور عامّی صحبت می‌شود که به آن سمع الکیان می‌گویند چون ابتدا انسان آن مسائل را می‌شنود؛ به‌طور مثال مسائل مربوط به جسم که جسم دارای ابعاد است ـ چون در علوم طبیعی از جسم سؤال می‌شود ـ دارای چه شکلی است؟ حرکت دارد یا ندارد؟ وزن دارد؟ قابل تغذیه است یا نیست؟ این امور کلّی است که انسان باید در ابتداء هر علم طبیعی آنها را یاد بگیرد لذا به آن سمع الکیان می‌گویند یعنی انسان از نظر کون و تحقّق آنها را اول می‌شنود. سماع طبیعی هم می‌گویند؛ چون در علم طبیعی اول سمع آن به گوش انسان می‌رسد. در امور الهی هم انسان اول باید این امور عامّه را بداند و بدون این امور عامّه آن علم الهی برای انسان روشن نمی‌شود.) پس امور عامّه نسبت به امور الهی مثل سمع الکیان است نسبت به علوم طبیعی مانند فیزیک شیمی و جغرافی و امثال‌ذلک.»

(أوْلِیٰهُ) أی الفریدة الاولیٰ من المقصد الأوَّل (کَانَتْ فِی الْوُجُودِ وَ الْعَدَمْ)؛¹

«یعنی فریدۀ اول از مقصد اول در وجود و عدم است.»

اللَهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد