شرح خطبه مصنّف (2)

البتّه به‌طور مثال از امام صادق علیه السّلام روایاتی هست یا «العَمری و ابنُه ثقتان، فما أدّیا إلیک عنّی فعنّی یُؤدّیان...»¹ یا مثل یونس و امثال‌ذلک، که اگر تنقیح ملاک و مناط در آنها بکنیم و مورد خاصّ را در نظر نگیریم و آن را تسری بدهیم، اینها دلالت بر حجّیت خبر ثقه می‌کنند.

و همین‌طور در آیات قرآن به نظر من بهترین آیه همین «آیه نفر»² است. حتّی از آیه نبأ³ دلالتش اقویٰ است. و آیه نبأ را که به عنوان اولین آیه در حجّیت خبر ثقه ذکر می‌کنند، خیلی دلالت بر این مطلب ندارد و دلالت آیه نفر خیلی بهتر است.

اما آن دلیلی که مشهور است همان سیره عقلائیه است که عقلاء به آن عمل می‌کنند.⁴

خلاصه این فقهی که داریم ظنّی الدلالة است و خیلی برای ما یقینی نیست و تقلید است. و بالأخره شما مجتهد هم که می‌گویید، مجتهد متعبّد است.

آیا ما می‌دانیم که این احکامی که الآن به‌دست ما رسیده است و ما به تمام این احکام فتوی می‌دهیم، مطابق واقع است یا نه؟ وقتی امام زمان علیه السّلام بیاید معلوم می‌شود که کدام‌یک درست بوده و کدام‌یک غلط بوده است!

بله، ما برای عمل کردن حجّت داریم و خدا هم از ما مؤاخذه نمی‌کند. ولی حکمت این حرف‌ها را بر نمی‌دارد؛ حکمت علم به واقع و حقیقت و شکافته شده است. اگر هزار تا پیغمبر بیایند و بگویند خدا چهارتا است، می‌گوییم که نه، این حرف درست نیست. اگر پیغمبر هم بگوید که خدا شش‌تا است، می‌گوییم که نه، خدا یکی است و بیشتر نیست.

لذا حکمت یک علم ما قبل الشرع است. یعنی اگر زمانی را فرض بکنیم که شرع وجود نداشته باشد؛ حکمت در آن زمان راه‌گشا است و تحقّق دارد.

البتّه شرع می‌آید و این حکمت را تقویت می‌کند و اصلاً حکمت و عقل است که انسان را به شرع می‌رساند و عقل حجّت خدا قبل الشّرع است. اگر عقل حجّیت نداشته باشد حجّیت انبیاء و دین و... زیر سؤال می‌رود، که این مباحث در بحث کلام آمده است.