شرح خطبه مصنّف (2)

تلمیذ: قبل از مرتبه احدیت، مرتبه دیگری هم هست؟

استاد: بله، همان هو است که لا اسم و لا رسم است و هیچ عنوان و وصفی را از آنجا نمی‌شود انتزاع کرد و مرتبۀ احدیت بعد از آن است.

احدیت یعنی همان عنوانی که روی خود ذات بار می‌شود، البتّه رتبۀ اینها رتبه خارجی نیست بلکه رتبۀ آنها رتبه عقلی است. لذا می‌توانیم بگوییم که احدیت با هو هویت در این‌صورت یکی است. یعنی احدیت از مقام «هو» منتزع می‌شود. منتها مقام واحدیّت، مقام نزول و تجلّی است.

تلمیذ: مقام احدیت امر انتزاعی و اعتباری است یا اینکه واقعاً در خارج تحقّق دارد؟

استاد: مقام احدیت در خارج هست. احدیت همان «هو» است که وجود منبسط و نورِ وجود بحت و بسیط است؛ لازمۀ «هو» احدیت است، لازمۀ «هو» بی‌همتا بودن و اطلاق است، لازمۀ «هو» لا‌نهایت بودن است، لازمۀ «هو» وحدت غیر عددیّه است که همین احد باشد.

اَحَد در مقابل واحد است؛ واحد وحدت به عدد است و در کنار سایر اعداد تَعداد و شمرده می‌شود ولی احدیت همان یکتا بودن و بی‌مانند بودن است که همان مقام هو هویت است و از هو هویت انتزاع می‌شود. «نقطة الوحدة بین قوسَیِ الأحدیّةِ و الواحدیّةِ» یعنی همین.

نفس مبارک پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله وسلّم اولین جهت نزول مقام احدیت است که به‌واسطۀ نفس پیغمبر، واحدیّت پروردگار در خارج تحقّق پیدا می‌کند. یعنی آنچه که از اسماء و صفات در خارج تحقّق پیدا می‌کند به‌واسطۀ نفس پیغمبر است. و نور نفس پیغمبر است که از احدیت آمده است و واحدیّت خدا را در عالم خارج محقق کرده است.

این یک معنای خیلی دقیقی است که پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله وسلّم از آن عالم عماء و احدیت آمده است و واحدیّت خدا را در عالم خارج محقق کرده است. این از مسائل مربوط به محیی‌الدّین ـ رضوان الله علیه ـ است که إن‌شاءالله بعداً صحبت می‌شود.

وجه پروردگار، تجلّی مقام واحدیّت 

به هر صورت در اینجا وجه پروردگار همان مقام واحدیّت است که خداوند با آن مقام واحدیّت، خودش را نشان می‌دهد. و تا مقام واحدیّت نباشد خالقیّتی نیست و مخلوقی نیست، رازقیّتی نیست و مرزوقی نیست، عالمیّتی نیست و معلومی نیست، راحمیّتی نیست و مرحومی نیست. برگشت تمام اینها به مقام واحدیّت است که آن مقام واحدیّت همان وجهۀ پروردگار است.