
شرح خطبه مصنّف (1)
مباحث مقدماتی
حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه، در اولین جلسه از مجموعه دروس شرح منظومه حاج ملاهادی سبزواری، که به شرح مبانی حکمت و فلسفه با نگاهی عمیق و نگرش ورای علوم نظری پرداختهاند، در ابتدا برخی مقدمات را مانند وجود و عدم، علت و معلول و ... برای شروع مطالعه فلسفه و حکمت توضیح میدهند. ایشان در ادامه به توضیح و تبیین اشعار مرحوم حاجی سبزواری میپردازند. فرق ادراک حکیم با غیر حکیم، معانی مختلف عقل، بازگشت خوبیها به پروردگار و معنای هبه، برخی از مباحث این بخش میباشند. در بخش دیگری از این درس به تبیین معنای «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ» پرداخته و مراد از بساطت و وحدت حقه حقیقیه را روشن مینمایند. در پایان و قبل از شروع به تطبیق متن منظومه به مبانی وحدت و کثرت در فلسفه و جایگاه تشکیک یا تشخص وجود میپردازند.
شرح خطبه مصنّف (1)
4فانتهزوا الفرصة، وانتهضوا وتعلّموا الحكمة، وتمّموا الكلمة، واستجلبوا الفيض و الرّحمة. إنّ الله هو الكريم الوهّاب. و مُروا نفُوسكم أن لا تمّر بملاهي خطواتها، و ملاعب هفواتها ومثاقف كبواتها و مواقف لاتها و مناتها و لات حين توان.
فاجعلوا ديدنكم رفض عالم الديدان، و نفض أغبرة عالم الحدثان، لاقتناص العلم و العرفان؛ فلعلّ أن الترحل قد آن، كما قال الله تعالى شأنه العزيز الحميد، في كتابه الكريم المجيد: ﴿أَوَلَمۡ يَنظُرُواْ فِي مَلَكُوتِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَيۡءٖ وَأَنۡ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ قَدِ ٱقۡتَرَبَ أَجَلُهُمۡۖ فَبِأَيِّ حَدِيثِۢ بَعۡدَهُۥ يُؤۡمِنُونَ﴾1 فاختلفوا إلى باب الملإ الأعلى، وراودوا المعلّم الشدّيد القويٰ وراجعوا إليه مرّة بعد أولىٰ، و كرّة بعد أخرى، تفوزوا بالوصول إلى الغاية القصوىٰ بعناية من إليه الرُّجعى. إنّه هو الموفق المعين و به استعين.]2
مباحث عامه
بسم الله الرّحمن الرّحیم
یا وَاهِبَ العَقْلِ لَکَ الْمَحَامِدُ *** إلَیٰ جَنَابِکَ انْتَهَی الْمَقَاصِدُ یا مَنْ هُوَ اخْتَفَیٰ لِفَرْطِ نُورِهِ *** الْظَّاهِرُ الْبَاطِنُ فِی ظُهُورِهِ بِنُورِ وَجْهِهِ اسْتَنَارَ کُلُّ شَیء *** وَ عِنْدَ نُورِ وَجْهِهِ سِوَاه فَیْء ثُمَّ عَلَی النَّبیّ هَادِی الْأمَّة *** وَ آلِهِ الْغُرِّ صَلاةَ جَمَّة وَ بَعْدَ فَالْعَبْدُ الأثِیمُ الْهَادِی *** لا زَالَ مَهْدِیًّا إلَی الرَّشٰادِ یَقُولُ هَاؤمُ اقْرَءوا کِتَابِیَه *** مَنْظُومَتِی لِسُقْمِ جَهْلٍ شَافِیَة3 بحث فلسفه در حکمت مرحوم حاجی مثل بقیّۀ کتب حِکمی شامل امور عامّه است، که مباحث وجود و عدم و علّت و معلولیّت است. و بعد از آن بقیّۀ مسائلِ امور عامّه که امکان و فعلیّت و جوهر و عرض و امثالذلک باشند. البتّه بحث جواهر و اعراض غیر از امور عامّه است.
و از این نقطه نظر به آن امور عامّه میگویند که تمام مراحل وجود بأنحائها را شامل است؛ هم وجود باری و هم وجود مخلوق، هم خالق و هم افراد، هم وجود با ماهیّت و هم وجود بدون ماهیّت و معرّاة از ماهیّت، همۀ آنها را شامل میشود.
وجود و عدم
بهطورکلّی مهمترین مباحث فلسفه، مباحث وجود و عدم است که اهمّیت آن حتّی از الهیّات بالمعنی الأخص هم بیشتر است؛ چون:
- . سوره اعراف (7) آیه 185.
- . شرح المنظومة، ج2، ص 34؛ خطبه مصنف در این مجموعه از صوت دروس، موجود نبود و برای مزید استفاده محققین و تتمیم و تکمیل مباحث ذکر گردیده است
- . شرح منظومه؛ج 2، ص 35.
