شرح خطبه مصنّف (1)

پس ما در اینجا در دو جهت بحث می‌کنیم:

جهت اول: بحث از مبدأ است که اوصاف پروردگار، نحوۀ نشئت و نزول فیض از عالم وحدت به عالم کثرت و نحوۀ معلولیّت ما و علّیّت پروردگار و اسماء و صفات او است، که به طور کلی تمام اینها به مبدأ أولیٰ برمی‌گردد.

جهت دوم: بحث از معاد است که حالا بعد چه تغییراتی در ما پیدا می‌شود؟ به کجا برمی‌گردیم؟ عودمان به چه عالمی است؟ بَدومان از کجا بوده است و برگشتمان به کجا است؟ در این دو جهت بحث می‌شود.

توضیح فقرۀ «إلیٰ جَنابِکَ انتَهَی المَقاصِدُ»

«إلَیٰ جَنَابِکَ انْتَهَی الْمَقَاصِدُ»، جناب به درگاه می‌گویند و درگاهِ ورودی درب را جناب می‌گویند، فِناء هم می‌گویند؛ «إلَهی عُبیدک بفِنائک، مسکینک بفنائک، فقیرک بفِنائک سائلک بفِنائک.»¹

فِناء یعنی درگاه و جَناب هم به همین معنا است. جِناب نگویید، جَناب صحیح است.

حافظ ـ رضوان الله علیه ـ هم یک شعری دارند:

یعنی درگاه تو خیلی بلند و عظیم و رفیع‌الشأن است. جَناب: یعنی درگاه.

إلَیٰ جَنَابِکَ انتَهَی المَقَاصِدُ؛ «تمام مقاصد به جناب تو برمی‌گردد، همه مقصدها برگشتشان به جناب تو است» چه بدانند افراد یا ندانند، چه شاعر باشند و چه غیر شاعر نباشند. تمام آنچه را که افراد در این دنیا کسب می‌کنند تمام اینها را باید واگذارند و خودشان برگردند به جَناب تو؛ یعنی موقعی که می‌خواهند از اینجا بروند ندای ﴿لِمَنِ ٱلۡمُلۡكُ ٱلۡيَوۡمَ﴾³ می‌آید و تمام آنچه که در این دنیا کسب کرده‌اند را از اینها می‌گیرد و همۀ آنها را دست‌خالی به آنجا می‌فرستد. پس تمام آنچه را که در اینجا کسب کرده‌اند همه را کنار می‌ریزند و عودشان دوباره به جناب تو است.

و اینکه گفتیم: «چه شاعر باشند» یعنی عرفاء و اولیاء که اینها شاعر هستند به اینکه هرچه را به‌دست می‌آورند، انتهای به جناب تو پیدا می‌کند.