جلسه ۷۹۳

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

وصلَّی الله عَلَی سیدنا و نبینا أبی‌القاسم مُحَمّدٍ

وعلی آله الطّیبین الطّاهرین

و اللعنة عَلَی أعدائِهِم أجمَعینَ

 الوجه الثانی: إنّک إذا تأملت الأنواع الواقعة فی عالمنا هذا، وجدتها غیر واقعة هاهنا بمجرد الاتفاقات و إلّا لما کانت أنواعها محفوظة عندنا، فأمکن حینئذ أن یحصل من الإنسان غیر إنسان و من الفرس غیر فرس و کذا حکم باقی أنواع الحیوانات و کذلک أنواع النباتات، فجاز أن یحصل من النخل غیر نخل و من الکرم غیر کرم و من البرّ غیر برّ و کذا باقی الأنواع النباتیة؛ و لیس الأمر کذلک بل نجد هذه الأنواع دائمة الوجود مستمرّة الثبات أزلا و أبدا علی نمط واحد من غیر تغیر و لا تبدّل؛ و الأمور الدائمة الثابتة علی نهج واحد لا تبتنی علی الاتفاقات الصرفة. ثم الألوان الکثیرة العجیبة الغریبة التی فی ریاش الطاووس لیس کما یقول المشاؤون أنّ سبب ذلک الاختلاف هو اختلاف أمزجة تلک الریشة إلی هذا الحد؛ مع أنّهم لا برهان لهم علی ذلک و لا یمکنهم تعیین تلک الأسباب التی للألوان؛ فکیف یحکمون بمثل هذه الأحکام المختلفة من غیر مراعاة قانون مضبوط فی ذلک؟ و ربّ نوع حافظ یفیض علی ذلک النوع الهیئات التی فیه المناسبة لتلک الهیئات، و النفوس الموجودة فی ذلک النوع ...

 استدلالی كه راجع به وجود عقل مجرد یا به تعبیر دیگر نفس مجرد در همه انواع و اصناف از جمادی، نباتی و حیوانی شده بود این بود كه بر اجسام و مواد این انواع، به واسطه اختلافی كه در بین آنها هست و از تركیبات و امزجه، یك نوع واحد متولد می‌شود، طبعاً این مواد دستخوش تغییر و تحوّل می‌باشند و اگر قرار باشد كه قوای نباتیه و حیوانیه كه حاكم بر این مواد هستند خودشان متولد از امر قائم به اینها باشد؛ چون قائم این مواد، مقوّم قوای نباتیه و حیوانیه هستند و آنها دستخوش فنا و زوال و تجدد هستند در نتیجه خود قوه هم موجب فنا خواهد شد و دیگر شیئی كه بتواند آن نوع را قوام ببخشد وجود ندارد.