وحدت در عین کثرت در نظام هستی
تبیین چگونگی استناد کثرات عالم به اراده و ذات الهی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از مباحث بنیادین فلسفی و عرفانی یعنی نحوه استناد کثرات و تعینات عالم به ذات واحد و بسیط پروردگار میپردازد. بحث با بررسی دیدگاههای مختلف پیرامون تحقق مثل و عوارض اشیاء آغاز شده و با نقد برخی برداشتهای رایج، بر این نکته تأکید میشود که تمام آنچه در عالم خارج تحقق مییابد، شئون و متشئنات ذات واحد حقتعالی هستند. استاد با بهرهگیری از مثالهای ملموس، چگونگی تصرف اراده الهی در ذات برای ایجاد تعینات مختلف را تشریح کرده و بر این اصل بدیهی تأکید میکند که عدم، قابلیت علیت ندارد و هر موجودی باید مستند به یک امر وجودی باشد. در نهایت، با اشاره به جایگاه عالم مثال به عنوان واسطه تحقق عوارض و تفاوت سعه وجودی افراد، این مبحث به عنوان شاهکلید فهم توحید علمی و عینی معرفی میشود که درک صحیح آن، راهگشای بسیاری از ابهامات در شناخت اولیاء الهی و نظام خلقت است.
مرتب سازی:
وحدت در عین کثرت در نظام هستی
3بنابراین براساس همان قاعده و بیانى كه قبلاً عرض شد تمام آنچه كه در عالَم تحقق پیدا مىكنند متشئنات به شئون ذات واحد و بحت و بسیط هستند و همان ذات واحد در مرتبۀ وحدت و هوهویت خودش كه از آن تعبیر به وجود بالصرافه و وجود بحت و بسیط و اطلاقى و لاانتهائى مىكنیم، در ذات خودش بدون اینكه چیزى را از ذات خود خارج كند، بدون اینكه چیزى را از ذات خودش منفصل كند و بدون اینكه بین خود و امر دیگرى بینونیت و غیریت ایجاد كند و ثنویت بهوجود آورد در همان وجود خودش [دارای کثرت است[.
ذکر یک مثال برای تفهیم بحث وحدت در عین کثرت
مثال دست بهترین مثال است كه بارها گفتم؛ این دست ذاتش عبارت از پوست و گوشت و استخوان و همین چیزهایى است كه مىبینید، چیز دیگرى كه من نمىبینم، درست شد؟! حالا همین دست در ذات خودش متشئّن به شئون مختلف مىشود، آن تشؤنش به شئون مختلف بهواسطۀ علت بودن ارادۀ مرید است، الآن دست من باز است و ارادۀ مرید او را متحرك مىكند، شما الآن نمىبینید من چند انگشت دارم، وقتى كه باز شد و اینطور شد مىبینید من پنج انگشت دارم، ارادۀ مرید نفس مادۀ خارجى را كه شما نسبت به عروض عرَضِ كم یا عروض عرَضِ وضع بىاطلاع بودید، معروض براى عرض وضعیت و كمیت یا كیفیت قرار مىدهد، الآن این دست من بسته است و شما این را واحد مىدانید اما یكدفعه نگاه مىكنید پنجتا انگشت شد، یكدفعه مىبینید چهارتا شد، یكدفعه مىبینید سهتا شد، چه کسی این كار را كرد؟ ارادۀ مرید. آیا این عملى كه انجام شد خارج از ذات این دست است؟! نه، در دست هست. نمیتوانید نشان بدهید كه این عمل خارج از ذات است! دوباره همین دستی كه بهصورت پنجتا انگشت درآمد، مشت شده و به این حالت مىشود، بعد از این حالت به حالت دیگر درمىآید و امثالذلك. تمام اینها به ارادۀ مرید است.