اثبات عدم تنافی عین ثابت با وجود حق

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ وقتى كه با مرحوم آقاى خوئى در كوفه ملاقات كردند و دیدند كه اصلاً [ایشان به] چه مسائل و چه مصائب و چه قضایایى [مبتلا] است، به ما فرمودند که ما به مسجد كوفه رفتیم و در همان محرابى كه امیرالمؤمنین علیه‌السّلام شهید شدند دو ركعت نماز خواندیم و گفتیم که خدایا اگر قرار است ما را آخر عمرى به این مسائل مبتلا كنى همین الآن جان ما را بگیر! نیاید آن روزى كه بخواهیم به این مسائل و به این قضایا گرفتار شویم!

آنها رمز مطلب را فهمیدند و دیگر سر آنها كلاه نمى‌رود! هرچه بگویند که شما را فلان مسئول مى‌كنیم! مى‌گوید که برو بابا پى‌كارت خدا خیرت بدهد. اصلاً به این طرز تفكر و این مسائل مى‌خندد!

پس این جلسه صحبت به اینجا رسید كه وجود بالصرافۀ حق هیچ مانعیت و تمایز و اختلافى با تحقق اعیان ثابته در خود ندارد. تمام شد.

این مطلب اصل و اساس بسیارى از مسائل فلسفى و مسائل عرفان نظرى است و اگر کسی اشكالى داشته باشد [برای این است که] تصور اینها بر این است كه وجود اطلاقى حق مثل یك كاسه است که مثل فضا است كه اصلاً نه رنگ دارد و نه شكل دارد و نه بو دارد و بعد تحقق یك امر خارجى با اصل این هویّتِ مظروف، تفاوت پیدا مى‌كند پس باید سنخۀ او را از سنخۀ مظروف جدا كرد و دیگر فناى ذاتى نباید تحقق پیدا كند ولى ما در اینجا خیلى راحت آمدیم این مسئله را روشن كردیم و خیال نمى‌كنم اشكالى باشد. جلسۀ بعد اگر رفقا و دوستان مطلبى به نظرشان مى‌رسد مطرح كنند.

وجود حضرت حق همان وجود بالصرافه است اگر بخواهید حكم به اطلاقیت و تجرد آن وجود را بكنید باید بگویید كه با عین ثابت اصلاً منافات ندارد چون اگر منافات داشته باشد آن ریشه را زده‌اید. نه مثل مرحوم كمپانى ـ رضوان الله علیه ـ که قائل به تشكیك در مراتب و... اشكال همۀ اینها در این است كه اینها تصور كرده‌اند كه آن عوالم مثل كاسه مى‌ماند؛ این كاسه یك ظرفیتى دارد و این كاسه یك ظرفیتى دیگر دارد و این دو ظرفیت‌ها با همدیگر منافات دارند ولى تصور یك عارف كامل و یك كسى كه به نقطه شهود رسیده است ـ حالا ما نقل قول مى‌كنیم، ما که نمى‌فهمیم عارف را با الف مى‌نویسند یا با عین مى‌نویسند! ـ عارف كامل در مرتبۀ شهود، همین خود را مى‌بیند. همان‌طور كه حضرت حق خود را مى‌بیند و از خود مى‌گوید و اوصاف خود را بیان مى‌كند، آ‌ن‌هم خود را مى‌بیند.