حقیقت وجود و کیفیت ارتباط علت با معلول

تعریف جنة الذات و فرقش با نفس

اما همین نفس كه داخل در بهشت است براى اولیاء الهى یك مرتبۀ دیگرى دارد كه در عالم لامكان و لازمان و لاحد و لارسم قرار مى‌گیرد كه به آن جنة الذات مى‌گویند و آن جنة الذات با نفس فرق مى‌كند. یعنى وقتى كه ولىّ الهى و عارف وارد بهشت مى‌شود دو خطاب به او مى‌شود؛ یك خطاب خطابى است كه به نفس او تعلق مى‌گیرد: ﴿يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ * ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ * فَٱدۡخُلِي فِي عِبَٰدِي * وَٱدۡخُلِي جَنَّتِي﴾¹ و یك خطاب دیگر هم تعلق مى‌گیرد: ﴿وَلَدَيۡنَا مَزِيدٞ﴾² است که همان حیثیتى است كه نمى‌تواند در جنت بگنجد و جنتى براى این نداریم چون جنت در شكل و معنا و روح است و آن در یك مقامى است كه در شكل نیست. خداى دنیا و خداى آخرت كه فرق نمى‌كند؛ این خدایى كه الآن هست همان خدایى است كه در روز قیامت هم هست، اگر خدا الآن یک خداى اطلاقى است در روز قیامت هم یک خدای اطلاقى است، خداوند در روز قیامت كه مقیّد نمى‌شود! الآن مطلق است اما روز قیامت كه شد مقیّد ‌شده و داراى شكل و رنگ و طعم مى‌شود؟! نه! خدایى كه بوده و خدایى كه هست و خدایى كه‌ خواهد بود، همه یكى است و هیچ تفاوتی نمى‌كند. همه در یک مرتبه است اما ظهورات او فرق مى‌كند! ظهورات در دنیا با ظهور در آخرت متفاوت است؛ ظهور در آخرت بسیار قوى‌تر و شدیدتر است و داراى مراتب عالیه است که دارای مراتب جذبات و نفحاتى است كه مختصّ عبور انسان از اینجاست و تا عبور نكند آن مطالب براى انسان حاصل نمى‌شود، در دنیا هم خاصّ خودش است. البته عرض كردم براى اولیاى الهى تفاوت می‌کند و قضیه فرق مى‌كند.

خطاب دوم به آن شخص در واقع خطاب به روح است كه به همان ذات و حقیقت فنائى است كه در آن دنیا یا در عالم مثال براى افرادى كه نتوانسته‌اند در دنیا برسند، در عالم مثال پیدا مى‌شود. اما به افراد دیگر از مؤمنین فقط یك خطاب تعلق مى‌گیرد: ﴿وَٱدۡخُلِي جَنَّتِي﴾! همۀ صلحا و همۀ متقین على حسبِ مراتبِهم داخل در بهشت مى‌شوند؛ یعنی داخل در بهشت هستند اما دیگر [آن خطاب ﴿وَلَدَيۡنَا مَزِيدٞ﴾] را ندارند.