جلسه ۷۷۹

 این دو جهت، این دو لحاظ باید باشد، یعنی در عین تعلق اراده به ایجاد كه به عین ثابت برمی‌گردد، ـ اصلًا ما كاری به مثل افلاطونی نداریم، ما فعلًا به خود نفس تحقق خارجی اشیاء كار داریم ـ وقتی كه اراده به عین ثابت تعلق می‌گیرد به زید تعلق می‌گیرد، یا به عمرو یا به درخت، یا به آسمان و زمین به یك چیزی تعلق می‌گیرد ـ حالا ما انسان را می‌گوییم ـ آن انسان كه اراده به روحش، قبل از وجود نفسیش و قبل از جسمش و قبل از عالم مثالش، وقتی به همان روح تعلق می‌گیرد، آیا آن شكلی كه به او می‌دهد از آن جنبه انبساط او را درمی‌آورد یا در همان مرحله انبساط هست؟ اگر در مرحله انبساط است چیزی تغییر پیدا نكرده و همان‌" کانَ اللَه وَ لَمْ یکنْ مَعَهُ شیء" همان وجود لا یتناهی، وجود اطلاقی بود الان هم هست، پس زید كجاست؟ عمرو كجاست؟ این زید و عمرو از كجا درست شده‌اند؟

 بحث در این است كه ذات باری، ذات لا یتناهی است، ذات باری وجود بالصرافه است، ذات باری وجود اطلاقی است، همه اینها سلّمنا و قبلْنا، آیا آن ذات باری می‌خواهد اراده به تحقق عین ثابت پیدا كند؟ این چه عملی انجام می‌دهد كه شما اسمش را عین ثابت و زید می‌گذارید؟ چه عملی انجام می‌دهد؟ این را ما بفهمیم! این تمام دعوای بین مرحوم علامه طباطبایی و مرحوم آقا بود، این قضیه است.

 مرحوم علامه می‌گفتند: وقتی عین ثابت شد دیگر از ذات درآمد. مرحوم آقا می‌گفتند: عین ثابت هست در عین حال عین ذات هم هست، همه همین است.، این مسأله را اگر ما رویش خیلی فكر كنیم به این نقطه برمی‌گردد كه بارها بنده خدمت رفقا عرض كردم، كه وجود از ماهیت جدا نیست، این مطلب به همان برمی‌گردد.

 وقتی كه ما ماهیت را یك امر عدمی بدانیم این همه بلاها بر سر ما می‌آید، ولی وقتی كه ما ماهیت را نفس الوجود بدانیم خود وجود تغییر پیدا كرده پس چیزی نشده و اشكال پیش نمی‌آید، الان دست من، این دست من است یا نه؟ این چیست؟ یك مثال ساده كه بارها زده‌ام، این از گوشت و استخوان و پوست و این‌هاست دیگر، نمی‌دانم چیز دیگر دارد یا ندارد؟ این دست من است، این الان به چه شكل است دست من؟ من حالا دستم را می‌گذارم این زیر و به كسی هم نشان نمی‌دهم برای خودم. بگو آقا دست شما كجاست؟ ما ندیدیم، می‌گویم: ببینید، می‌گویید: این مشتت است، دستت كجاست؟ شما مشتت را به من نشان دادی، می‌گویم: مشت همان دست است، می‌گویم: اگر مشت، دست است پس این چیست؟ این كه با این فرق می‌كند!