حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در خلقت انسان
تبیین پیوند وجودی انسان با پروردگار در عوالم پیشین
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در نظام خلقت می‌پردازند. بحث با نقد تصورات نادرست درباره زمان و مکان آغاز شده و با تفکیک میان عالم ماده، عالم مثال و عوالم مافوق، روشن می‌شود که زمان امری اعتباری است که در عوالم پایین‌تر جریان دارد. محور اصلی بحث، اثبات این نکته است که عالم ذر نه یک واقعه تاریخی در گذشته، بلکه حقیقتِ ربطی و وجودی انسان با پروردگار است که در علم عنایی الهی تحقق یافته است. استاد با استناد به آیات و روایات، توضیح می‌دهند که اقرار به ربوبیت، امری فطری و نهادینه در ذات انسان است که حتی کافران و مشرکان نیز در باطن خود به آن معترف‌اند. در نهایت، این نتیجه حاصل می‌شود که تمامی عوالم و مراتب وجودی انسان، در آن حقیقتِ واحدِ ربطی مستتر بوده و سیر کمالی سالک، در واقع پرده‌برداری از این حقیقتِ ازلی و آگاهی یافتن به آن است.
حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در خلقت انسان
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در نظام خلقت می‌پردازند. بحث با نقد تصورات نادرست درباره زمان و مکان آغاز شده و با تفکیک میان عالم ماده، عالم مثال و عوالم مافوق، روشن می‌شود که زمان امری اعتباری است که در عوالم پایین‌تر جریان دارد. محور اصلی بحث، اثبات این نکته است که عالم ذر نه یک واقعه تاریخی در گذشته، بلکه حقیقتِ ربطی و وجودی انسان با پروردگار است که در علم عنایی الهی تحقق یافته است. استاد با استناد به آیات و روایات، توضیح می‌دهند که اقرار به ربوبیت، امری فطری و نهادینه در ذات انسان است که حتی کافران و مشرکان نیز در باطن خود به آن معترف‌اند. در نهایت، این نتیجه حاصل می‌شود که تمامی عوالم و مراتب وجودی انسان، در آن حقیقتِ واحدِ ربطی مستتر بوده و سیر کمالی سالک، در واقع پرده‌برداری از این حقیقتِ ازلی و آگاهی یافتن به آن است.
حقیقت عالم ذر و جایگاه آن در خلقت انسان
14فرض كنید من این آب را بردارم تکان بدهم و بگویم كه چطور اقرار مى‌كنى بر اینکه تكان مى‌خورى؟! مى‌گوید که بابا این كه در دستت هست را نگاه كن، خودِ همین‌كه شما آب را در این ریختى یعنى اقرار و اعتراف به حركت، میعان، سیلان و امثال‌ذلک؛ خود نفس شاكلۀ این. نه‌اینکه آب را ما یك چیزى فرض كنیم و بعد بگوییم که حالا این آب سیلان دارد یا ندارد. همین‌كه شما این آب را دستت مى‌گیرى یعنى سیلان و جریان. همین‌كه شما این سنگ را برمى‌دارى و در دستت مى‌گیرى یعنى سفتى. نه‌اینکه بخواهى حالا فكر كنى ببینى که این سفت است؟! نرم است؟! مثل مایع است؟! مثل آب است یا نه؟! تصور كردید؟! یعنى همان حقیقت، همان هویت، همان ماهیت.
ذاتى بودنِ اقرار به ربوبیت
این شهادت دادن بر ربوبیت هم نفس همان خلقت انسان است. همین خلقت انسان كه خلق شد یعنى اقرار به ربوبیت. این است كه دیگر اقرار به ربوبیت یك امر ذاتى مى‌شود و دیگر یک امر اعتبارى نیست.
تلمیذ: [بعضی در تفسیر] این ﴿قَالُواْ بَلَى﴾ تعبیر آورده‌اند به اینکه مثلاً مكه مشرف مى‌شوند،1 یا آنها که نگفته‌اند ....
استاد: نه، آن نیست. آن مراتب دیگرش است. اصلِ مرتبه [را باید درنظر گرفت] بعد آن‌وقت می‌گویند که در اینجا، بعضى از اینها خلقتشان نمى‌دانم یک‌قدری از سجّین است یک‌قدری از جحیم است و سایر روایت‌هایی که در اینجا هست.2
اصل خلقت، جنبۀ ربطى و الوهیت را مى‌خواهم بگویم؛ این را دارند یا ندارند؟! همه دارند. حالا اضافۀ بر این مقدار آیا به این عمل كردند یا نكردند، این به چیزها و مسائل دیگر در این زمینه برمى‌گردد كه دیگر نیازى به پرداختن به این مطلب نیست، چون مسئله طولانی مى‌شود. لذا به نظر مى‌رسد دیگر بحث عالم ذر در اینجا تمام مى‌شود و إن‌شاءالله از جلسۀ بعد دیگر ادامۀ همان مباحث را [پی می‌گیریم].
تلمیذ: در هر مرتبه كه پرده كنار مى‌رود و ادراك براى انسان پیش مى‌آید و حیثیت ربطیه ظهور پیدا می‌کند و استقرار می‌یابد انسان به عالم نزدیک می‌شود.
- . جهت اطلاع رجوع شود به تفسیر الصافى، ج 3، ص 373.
- . جهت اطلاع رجوع شود به بحار الأنوار، ج 5، ص 245: باب 10، الطینة و المیثاق؛ المیزان، ج 8، ص 95، ذیل آیه 26 ـ 36.