جلسه ۷۷۳

 بعضی‌ها گفته‌اند خدا این انسان‌ها را در یك جا مثل مورچه جمع كرد¹، ذرّ یعنی مثل مورچه. ذرّ یكی از معانی‌اش كوچك است دیگر، یعنی چیز ریز و كوچك.

 خدا اینها را مثل مورچه جمع كرد و حالا نمی‌دانیم در كجای زمین این مورچه‌ها جمع شده‌اند!! ما قبلا یك مورچه بوده‌ایم! یك گله مورچه دیده‌اید؟! یك گله مورچه خدا خلق كرده! و رویش خاك ریخته و بعد هم حضرت آدم را خلق كرده و هركدام از این‌ها كه به وجود می‌آیند می‌روند در یك درخت و لای درخت و بعد هم طرف آن را می‌خورد! و تبدیل به یك حسن آقا و ...!!

 از این چرند و پرندها و ترهّات، خب دیگر همه حرف می‌زنند و همه‌اش هم حكایت از عدم فهم این مطالب می‌كند.

 آنچه كه هست، این است كه آن عالم كه عالمِ خلق هست، و سریان عالم وجود از آن‌جا هست و از آن مرتبه به مرتبه واحدیت تعبیر می‌شود²، در آن‌جا تمام این مسائل و تمام عالم ربوبی و مظاهرش همه در آن‌جا شكل گرفته‌اند.

 اگر نظر رفقا باشد، در كیفیت تحقق علم عنائی نسبت به عالم خلق، در آن‌جا مطالبی عرض كردیم كه در اینجا نسبت به عالم ذرّ به درد می‌خورد. در آن‌جا عرض كردیم كه در علم عنائی مراتب مختلفه وجود به اراده واحده، و به مشیت واحده تحقق پیدا كرده³. نه این‌كه یك اراده تعلق بگیرد، مدتی از آن اراده بگذرد، خدا بگوید خب حالا ما مرتبه دومش را درست كنیم. یك مشیت نسبت به عالم تعلق بگیرد و بعد از گذشت مدت‌ها، خدا یك دفعه یادش بیاید: خب حالا دومی را چطوری خلقش كنیم؟ معلولش را چطوری بیافرینیم؟ مرتبه مادون را؟

 كه این حرفها همه چرندیات است.

 علم عنائی حق، مقام فعلیت و استغناء حق، مقام صمدیت حق، مقام غناء ذاتی حق، مقام عدم سكون و ثبات الوهیت، آن مرتبه ثبات كه در آن مرتبه جنبه فعلیت محضه است، نه جنبه استعداد و قوّه. در هر حركتی یك جنبه قوه و فعل قرار دارد، كه از این نقطه، قوه برای فعلیت نقطه بعد و استعداد برای فعلیت نقطه بعد است.