جلسه ۷۷۳

 امّا اگر بخواهیم این طرف و آن طرف برویم، این طرف و آن طرف بزنیم، نه! راهی از پیش نمی‌بریم، و در وادی نفس همین‌طور سرگشته دور می‌زنیم.

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

تتمه مبحث ذرّ

 تتمه‌ای راجع به مبحث ذرّ باقی مانده بود و خدمت رفقا عرض شد شكی نیست در این‌كه عالمی قبل از خلقت عالم مادّه وجود دارد، حالا آن قبل به چه كیفیت هست؟ آیا قبل، قبل زمانی است؟ كه خب البتّه این مسئله محلّ اشكال است، زیرا قبلِ زمان، به طور كلی معنا ندارد، و ابتدای زمان، معنا ندارد. شما هر نقطه را كه ابتدای زمان فرض كنید، قبل از آن می‌توان برای آن نقطه قبلیتی قائل شد، پس آن می‌شود متقدّم بر این نقطه زمانی.

 مبحث زمان را ان‌شاءالله بعداً خواهیم گفت. در مباحث اسفار بحث زمان خواهد آمد، همین‌طور نسبت به مسئله مكان، و در آن‌جا خواهیم گفت كه به طور كلی قضیه زمان و مكان یك قضیه اعتباری است، بر اساس اعتبار و اقتران بعضی از شرائط و تجمّع بعضی از شرائط، ما به یك امری زمان و به یك امری مكان می‌گوییم.

 ابتدای زمان، عبارت است از ابتدای خلقت مادّه. خلقت مادّه هر مرتبه‌ای كه تصوّر بشود، از آن مرتبه زمان آغاز می‌شود. پس این نیست كه زمانی باشد و قبلش چیز دیگری باشد و قبل آن هم چیز دیگری باشد. خود زمان فی حدّ نفسه هیچ وجود خارجی ندارد، بلكه عرَضی است كه بر حسب اعتبار، كه معتبِر آن را عارض بر موضوع می‌كند و آن موضوع گاهی جنبه مادی دارد. و البته گاهی این حقیقت زمان در غیر از جنبه مادی هم هست به تناسب خود آن. این طور نیست كه شما فقط مسئله زمان را اختصاص به مادّه بدانید. در مادّه، زمان یك عرضی است مخصوص به خود آن كه محكوم عوارض مادّه و قوانین حاكم بر مادّه است. ولی همین مسئله در مافوق مادّه كه آن عالم مثال هست و عالم برزخ، در مافوق مادّه ـ یعنی همان عالمی كه شما در عالم خواب می‌بینید یا ارباب كشف در مشاهدات و مكاشفات می‌بینند ـ در آن‌جا هم زمان وجود دارد، منتها متناسب با خود آن اشیاء و تعینات برزخی و تعینات و تشخصّات مثالی.