جلسه ۷۷۲

 این از یك طرف. از طرف دیگر پس این آیه مربوط به دنیاست. حالا می‌آیند صحبت سر این می‌كنند، بحثشان را راجع به این می‌كنند. البته من یك تورقی كردم، خیلی دقتی در این قضیه نكردم. چون ما آیات دیگری هم داریم: ... وَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ¹ همه چیزها و هرچه كه در عالم هست، در امام مبین هست. وکلّ شیء أحصیناه فی کتاب مبین و عرض می‌شود كه این هم از آن طرف این‌جا احصاء شده، همه مسائل در این‌ها احصاء شده². فلذا ما می‌بینیم كه آیات دیگر مثل ... بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ³ كه ملكوت و حقیقت این اشیاء به دست پروردگار است و تمام جنبه غیبی و جنبه ربّی اشیاء به دست پروردگار است.

 از آن‌جا ما استفاده می‌كنیم كه این آیه دلالت می‌كند بر یك واقعیت در زمان گذشته، یعنی به ضمیمه آیات وکلّ شیء أحصیناه فی إمام مبین و یا بیده ملکوت کلّ شیء كه در این آیات قرآن زیاد است، از این‌جا استفاده می‌شود كه آن آیات می‌گویند قبل از این عالم، عالمی بوده به نام عالم ملكوت و حقیقت عالم ماده و عالم شهادت در آن عالم ترسیم شده، و از آن‌جا كه در آن عالم حقیقت اشیاء به نحو ملكوت وجود تعینی داشته است، این سؤال و جواب در آن‌جا تحقق پیدا كرده، كه این ظهور خارجی آن عالمی كه در آن آیات دیگر دلالت می‌كند، آن ظهور خارجی‌اش الآن این آیه‌ای است كه الآن ما داریم مشاهده می‌كنیم. پس بنا بر این این آیه‌ای كه دارد و إذ أخذ ربّک خودش به تنهایی دلالت بر وجود یك عالم ما قبل ندارد، آیات دیگری از قرآن داریم، آن آیات⁴ دلالت بر یك عوالم مافوق دارد، كه آن عوالم به آن عوالم ملكوت گفته می‌شود، با توجه به این قضیه سؤال و جواب در آن عالم، در عالم ملكوت و این‌ها تحقق پیدا كرده. و لذا به واسطه آن آیات، این آیه حمل می‌شود بر یك حقیقتی كه حقیقت مافوق و ما قبل این عالم بوده و به آن عالم عالم ملكوت و عالم ذر گفته می‌شود. این ماحصل كلام مرحوم علامه.