جلسه ۷۷۲

 علی كل حال بالاخره این قضیه به این نحوه بوده و یكی پس از دیگری نسلی می‌آمده و آن نسل هم علت برای نسل بعدی بوده. فرض كنید كه یك مخدره مكرمه مجلله با یك آقا پسر و ... بعداً همین دوباره موجب نسل بعدی و نسل‌های بعدی ... بچه‌هایی كه كوچك بودند، آدم این‌ها را بالا پایین می‌كرد و ... حالا این‌ها خودشان بزرگ شده‌اند و دُم درآورده‌اند، سُم درآورده‌اند، شاخ درآورده‌اند ... بابا تو كوچولو بودی! راه نمی‌توانستی بروی! راه نمی‌توانستی بروی! البته بعد می‌گوییم بابا خودمان هم همین بودیم! خیلی تند نرویم. خیلی به دیگران اعتراض نكنیم، خودمان هم در همین سلسله قرار داشتیم، خلاصه در همین صف و در همین قضیه قرار داشتیم دیگر.

 خیلی خب! تا عاقبتمان چه بشود.

 دیگر كم‌كم آدم بایستی به فكر آن طرف بیفتد. این اوضاع و این چیزها، این است كه بله گفت هرجا رفتیم دیدیم آسمان چه رنگی است. دیگر حالا بایستی كه مسائل دیگر ...

 عرض كنم حضورتان كه خب این مسئله، این جریانی كه در این عالم هست، این جریان حكایت از وجود یك عالم قبل نمی‌كند. بله، آن آیات دیگر دلالت بر وجود عالم ملكوت و این‌ها دارد، این عالم هم دلالت بر وجود یك جریانات می‌كند. ارتباطی با همدیگر ندارند. اگر ما بخواهیم ـ این مسئله را توجه داشته باشیم كه خب علی كل حال باید بگوییم، یعنی مطالب علمی مطالبی است كه نمی‌شود در آن مسامحه می‌كرد و شوخی كرد و هركسی مطلب خودش را و رأی خودش را باید بتواند بیان كند. بزرگواری علما به جای خود محفوظ.

 مرحوم آقای بروجردی رحمه الله علیه همیشه می‌فرمودند، در همین مسجد اعظم: بزرگواری علما طلاب را مانع از تحصیل و تفكر و مطالعه نشود!¹

 علما بوده‌اند، همیشه بوده‌اند، ولی خب معصوم كه نیستند، معصوم چهارده نفرند، خب این یك مسئله واضح است.

 روی این جهت ما باید عرض كنیم آیات را اگر ما بخواهیم به همدیگر ملتصق كنیم و آیات را با هم تركیب كنیم، باید نحوه تركیب به نحوی باشد كه از نقطه نظر معنا با خود مفهوم آیه منافات نداشته باشد.