جلسه ۷۷۲

 در این‌جا، در این كه خود ایشان هم اعتراف می‌كنند عالم ذری وجود دارد و در آن عالم ذر این سؤال و جواب انجام گرفته در این مسئله بحثی نیست و در این قضیه اختلافی نیست. آن‌چه كه در این مسئله به نظر می‌رسد، این است كه اگر قرار بر این است كه ما این آیه را مربوط به خلق و جریان عالم مُلك بدانیم ـ چطور این‌كه بر این مسئله اصرار فرموده‌اند ـ دیگر ضمیمه آیات دیگر نمی‌تواند این را به عوالم ماقبل منتسب كند، این دیگر جمع بین متناقضین است. یعنی این آیه دلالت بر جریان اقرار و اعتراف به ربوبیت در صرد این عالم دارد، در این جریان دارد، آیات دیگری كه دلالت بر ملكوت كلّ شیء می‌كند به جای خود محفوظ، بسیار خب. آن یك آیاتی است كه دلالت می‌كند بر این‌كه غیر از این عالم مُلك و شهادت یك عوالم دیگری هم هست، در آن عالم حقائق این عالم بوده، به صورت ذر بوده، به صورت حقیقت تجردی بوده، در آن‌جا ماده نبوده، ثقل نبوده، امثال ذلك. بسیار خب، هركدام آیه به جای خود.

 ما نمی‌توانیم این آیه را، آیه‌ای كه دلالت بر هندوانه می‌كند را نمی‌توانیم دلالت بر خربزه بكنیم. اگر هندوانه هندوانه است سر جای خودش، خربزه هم خربزه است در یك جای دیگر.

 اگر این آیه مربوط به عالم شهادت می‌شود دیگر ما نمی‌توانیم به واسطه آن آیات دیگر كه دلالت می‌كند بر ملكوت، تفسیر كنیم، مگر این‌كه ما بگوییم كه این آیه از خود الفاظش، از خود عباراتش ناظر به آن عالم ماقبل هم هست، كه این قابل اثبات نیست.

 وقتی شما می‌گویید كه این آیه خلقت انسان را می‌رساند كه چطور پروردگار از ظهور آدم و بنی‌آدم همین‌طور نسل‌های یكدیگر را ایجاد می‌كند و در آن سیر خارجی خودشان و وجودی خارجی خودشان و حوادث و پدیده‌های خارجی خودشان كم‌كم به این مرتبه می‌رسند، وقتی كه حوادث را یكی پس از دیگری می‌بینند و تجربه می‌كنند، وقتی با قضایایی برخورد می‌كنند كه نمی‌توانند از عهده آن‌ها برآیند و اعتراف به عجز می‌كنند، یعنی نفس قضیه خارجی است كه آن‌ها را وادار به ربوبیت می‌كند نه آن‌چه را كه خدا ودیعه گذاشته. ببینید! این‌جا دقیق است!