جلسه ۷۷۲

روایاتی از ائمه علیهم السلام در تفسیر آیه ألست بربّكم

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 عرض شد در زمینه وجود عالمی غیر از این عالم شهادت و عالم مُلك، كه تعبیر از آن به عالم ذر می‌آورند، روایاتی وجود دارد. كه این روایات اغلب صحیح‌السند هستند و صراحت و یا حدّاقل تصریح به این مطلب هم دارند. بعضی از این روایت‌ها را عرض كردیم، و بعضی دیگرش ماند، كه امروز بعضی از این روایت‌ها را می‌خوانیم و دیگر برمی‌گردیم سرِ آن آیه، و مطلب را حالا یا امروز یا اگر خدا بخواهد فردا تمام می‌كنیم.

 روایتی است در تفسیر عیاشی¹ از ابی‌بصیر، قلت لأبی عبد اللَه علیه السلام: کیف أجابوه و هم ذر قال: جعل فیهم ما إذا سألهم أجابوه یعنی فی المیثاق

 این‌ها چگونه جواب دادند و به چه كیفیتی سؤال و جواب بوده؟ سؤال و جواب یك كلام لفظی می‌خواهد كه معلول یك كلام نفسی است و یك متكلم می‌خواهد و یك مخاطب می‌خواهد و نمی‌شود همین‌طور انسان همه چیز را بر اساس مجاز ـ مجاز در إسناد یا إسناد مجازی ـ حمل كند. بالاخره این آیات تا وقتی كه برهان قطعی بر امتناع استعمال حقیقی از یك لفظ و یك كلام در كلام باری یا در كلام ائمه معصومین نباشد، انسان نمی‌تواند كلام آن‌ها را به مجاز حمل كند. الّا این‌كه قرائن باشد. یك قرائنی باشد كه دلالت بر این قضیه بكند².

 بله، دیشب بود داشتم یك كتابی را مطالعه می‌كردم اتفاقاً ذكرش بی‌مناسبت نیست. كتاب هم مربوط به یكی از بزرگان است، بزرگان از اهل فلسفه، از اهل علم، فوت كرده، به رحمت خدا رفته.

 همین‌طوری روی میز بود ـ یكی برای من گرفته بود، یك كتاب دوره‌ای است ـ همین‌طوری باز كردم كه یك تورقی بكنم، یك دفعه چشمم افتاد به یك قضیه كه گفتم ببینم چیست. دیدم كه راجع به تناقضات در قرآن سؤال شده، از این كه در قرآن تناقضاتی وجود دارد شما این تناقضات را چطور حلّ می‌كنید؟ ظاهراً جلسه سؤال و جوابی بوده كه سؤال می‌كردند و جواب می‌دادند. بعد گفته بسیاری از این‌ها با توجیهات قابل حلّ است. مثلًا خودشان مثال زده به این قضیه موت، كه در یك جا اسناد موت به ذات باری است: اللَه يَتَوَفَّي الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها³ این اسناد، اسناد موت شخص به ذات باری است، الله! غیر الله كه در ذات الله دخالت ندارد، ورود ندارد.