حقیقت عالم ذر و میثاق الهی

درس هفتصد و هفتاد و یکم

بررسی روایاتی از ائمه علیهم‌السّلام در تفسیر آیۀ ﴿أَلَستُ بِرَبِّكُم﴾ (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

عرض شد راجع به مسئلۀ ذَر روایاتی از ائمه علیهم‌السّلام وجود دارد که در مقام تفسیر آیۀ ﴿أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡ﴾ می‌باشد و آیه می‌فرماید: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآ﴾و¹ این آیه دلالت بر وجود عالمی غیر از عالم ظهور و شهادت می‌کند که در آن عالم همگی اقرار به توحید و همین‌طور اقرار به آثار توحید و ولایت داشتند منتها همان‌طوری‌که در بعضی از روایات هست اقرارِ بعضی از افراد با ظهورشان متفاوت بود و بعضی‌ها اقرارشان با ظهورشان موافق بود [به‌طوری‌که] آنچه که در آن عالَم وجود داشته به‌عینه در همین عالم، ظهور خارجی و تحقق خارجی پیدا می‌کند.

حالا صرف‌نظر از صحبت‌هایی که در مباحث علم عنائی و ثابتات نسبت به تمام عالم وجود، خدمت رفقا عرض کردیم می‌خواهیم ببینیم که در این زمینه روایات چه دلالتی دارند و بعد از آن به این مسئله بپردازیم که افرادی که قائل هستند این آیه دلالت بر وجود عالم ذر ندارد، استدلالشان چیست؟ و همین‌طور مُثبتین نسبت به دلالت آیه، به چه ادله‌ای متشبث می‌شوند؟

در این جلسه روایاتی که در این زمینه هست را قرائت می‌کنیم ولی بیشتر صحبت در این است که آیاتی که در این مسئله هست بدون این روایات دلالت بر چه می‌کنند؟ آیا واقعاً دلالت بر یک حقیقت متحققۀ عینیۀ خارجیه در همین دنیا دارد؟ خب ما غیر از این دنیا که چیز دیگری نداریم! همین است. یعنی از نظر تحقق خارجی همینی هست که در مرئٰیٰ و منظر همه هست. هر شخصی یک بدو تولدی و یک انتهایی دارد که به این مدت؛ دنیای شخص گفته می‌شود و در این دنیا یا از زمرۀ مؤمنین است و اقرار به توحید و آثار و لوازم توحید دارد یااینکه از زمرۀ معاندین است و اقرار نسبت به این مسئله ندارد و منکر است یااینکه از زمرۀ مستضعفین است که به‌طور‌کلی اصلاً این قضیه برای او مطرح نشده و نسبت به آن فکر نکرده است.