جلسه ۷۷۰

راجع به مسئله ذر و عالم ذر، نظرات مختلفی هست

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 عرض شد راجع به مسئله ذر و عالم ذر، نظرات مختلفی هست و طبعاً آن آیه‌ای كه در قرآن دلالت بر این معنا می‌كند، یك آیه نسبت به این مسئله نمی‌شود گفت كه ظهور دارد یا تصریح دارد، و آیات دیگری هم هستند كه اشاره دارند؛ حالا عرض می‌كنیم.

 و روایات در این زمینه حكایت از همین معنا دارد. یعنی در این قضیه، روایات همان آیه را تفسیر می‌كنند و توضیح می‌دهند. قبل از طرح این روایات، به این مسئله باید اشاره كرد كه مسئله تفسیر آیات، اگر چنانچه موردِ تأیید روایات قرار بگیرد، و منافات ظاهری با آن آیات نداشته باشد، می‌شود گفت كه همان مفهوم روایات معنای خود آیات است. و در این زمینه روایات مختلف است. بعضی روایات در مقام فقط بیان ظاهر است و بعضی از آن‌ها در مقام شأن نزول و حالًا مثلًا بیان مصداق است¹. و ما نمی‌توانیم نسبت به روایات در تفسیر آیات بی‌تفاوت باشیم.

 یك شبهه‌ای در این‌جا برای بعضی ممكن است به وجود بیاید كه اینكه می‌گویند إنّ القرآن یفسر بعضه بعضاً،² این معنایش صرف نظر كردن از روایات نیست، علی كلّ حال ما در تبیین و توضیح و تفسیر آیات به روایات نیازمند هستیم و محتاجیم و بدون كمك از روایات، انسان بسیاری از آیات را نمی‌تواند معنا كند و یك معنای ظاهری است و یك معنا، معنای باطن و حقیقت است. و این منافات ندارد كه خود آیات یك معنای ظاهری داشته باشند. مثلًا فرض كنید كه در این آیه‌ای كه راجع به قصاص است‌: ... وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً³

 این آیه، در مورد قصاص است و ولی دم را در این‌جا اثبات می‌كند. این منافات ندارد با این روایاتی كه هست كه منظور از این آیه حضرت سیدالشهداء علیه السلام است و آن ولی دمش حضرت ولی عصراست، و این مصداق اتمّ این آیه است⁴، امّا استفاده یك حكم فقهی از این آیه ایرادی و اشكالی ندارد انسان در این‌جا داشته باشد.⁵