جلسه ۷۷۰

 اگر روایات در این‌جا آمدند و یك معنایی برای این قرآن، برای آیات اثبات كردند، قطعاً ما آن را یا به معنای ظاهر یا به همان معنای باطن باید اخذ كنیم. زیرا تشخیص مفاهیم و مبانی آیات، تشخیص با اهل‌بیت و با افرادی است كه این‌ها مهبط وحی‌اند و آن‌ها فقط اهل‌بیت هستند. پس اینكه می‌گویند نیازی به روایات نیست این غلط است. ما بدون روایات نمی‌توانیم معنای این آیات را بفهمیم. مثلًا فرض كنید كه یك آیه‌ای درباره وضو هست كه اگر روایات نباشد، آیه خودش معنای دیگری را می‌دهد. و كسی را من ندیده‌ام كه ـ از شیعه ـ كه بدون استفاده و استناد به روایات بخواهد معنایی را تفسیر كند، تفسیر آیه‌ای بكند و من یك همچنین چیزی را مشاهده نكرده‌ام. حتی در تفسیرالمیزان كه معروف است به این‌كه تفسیر آیه به آیه است، بالاخره ایشان روایاتی را در جهت تأیید یا نفی بعضی از آراء نقل می‌كنند و بدون این مسئله‌اصلًا به نظر می‌رسد تفسیر آیات جای ضعف دارد و جای نقص دارد و با استفاده از روایات باید باشد. و واقع مسئله هم همین است.¹

 در روایات از ائمه، این‌همه ما روایات داریم: معانی آیات را از ما بپرسید، این وحی در منزل ما آمده، محلّ و مهبطش قلوب ما هست²، این‌ها همه چیست؟ وحی همین آیات است دیگر. همین آیاتی است كه هم در مورد شأن نزول و مصادیق، و همین‌طور نسبت به خود مفهومش، ما باید به آن‌ها نظر بدهیم و معانی را در آن‌جا ادراك بكنیم. چون آیات قرآن این معانی‌اش معانی‌ای نیست كه برای همه افراد در هر سطحی باشد. گرچه مخاطبین این قرآن همه افراد هستند، ولی این‌ها دارای مضامین مختلفه و مراتب مختلفه‌ای هستند. بدون توجه به روایات كجا ما می‌توانیم حروف مقطعه قرآن را خودمان بفهمیم؟ امكان ندارد. خب این باید از طرف آن‌ها باشد دیگر. حالا بعضی از آن مطالب را برای ما نقل كرده‌اند، بعضی‌هایش كه این مربوط به اسرار است، آن نقل نشده، خود انسان به آن می‌رسد و بعضی‌ها رسیده‌اند و همان‌ها رسیدند ... منتها خب حالا مجاز به ابراز و اظهارش نیستند. دلیلی بر این كه فقط هرچه ملقای به مخاطب هست همان فهم عادی و فهم عرفی هست كه بر این مسئله این قضیه دلالت ندارد. بله ... ولذا مثلًا در آیه شریفه كه مربوط به طعام است فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلي طَعامِهِ* أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا* ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا³ در این‌جا یك معنا معنای ظاهری است كه فَلْینْظُرِ الْإِنْسانُ إِلة طَعامِهِ، كیفیت ظهور رحمت و بركات را در این آیه بیان می‌كند كه چطور به یك زمین میت این بركات خدا و رحمت نازل می‌شود و سبز می‌شود و آب‌ها جاری می‌شود و طبعاً وسیله برای استمرار حیات و بقاء حیات در این‌جا جاری می‌شود. امام صادق از آن طرف می‌فرماید: فلینظر الإنسان إلی علمه ممن تعلمه⁴. خب این فلینظر الإنسان الی علمه كه از كه دارد این علم را تعلم می‌كند؟ این معنا معنایی است كه اینجا باید امام بیاید و این معنا را بیان كند. ما اگر فرض كنید صد سال هم می‌گرفتیم می‌نشستیم، هیچ نمی‌فهمیدیم منظور پروردگار از این آیه این هست‌. فلينظر الإنسان إلي علمه ممن تعلمه یا ممن يتعلمه. این معنا معنایی است كه وقتی انسان نگاه می‌كند می‌بیند كه این عجیب است، خیلی عجیب است.