جلسه ۷۶۹

صحبت در كیفیت تحقق عالم ذر بود

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 صحبت در كیفیت تحقق عالم ذر بود، و دلیل بر این مسئله هم دو چیز است: یكی آیات قرآن، كه حكایت از وجود چنین عالمی دارد، و منطبق با همان علم عنائی كه به تعبیر بعضی عالم اجمال است و بسطش همین عالم اعیان است كه ملموس و محسوس ماست.

 و با تعبیری كه ما داشتیم و صحبتی كه مفصل در این زمینه شد، مسئله به عالم اجمال و عالم انبساط برنمی‌گردد، بلكه به تطوّرات مختلف و متفاوتی برمی‌گردد و ادواری كه این‌ها متعاقب با یكدیگر است و به نحوی است كه این ادوار و اطوار در عین حفظ هویت خود و استقلال و تشخص خود واجد مرتبه مادون هم می‌باشند، به نحوی كه اگر به آن مقام علیت در هر مرتبه توجه بشود، نفس معلول در همان مرتبه قابل مشاهد و قابل درك و قابل حسّ است¹. به عكس آن‌چه كه مطرح می‌شود بر این‌كه عالم اجمال مانند یك دانه گیاهی می‌ماند كه استعداد و قابلیت برای ارتقاء به یك شجره طویله و مثمره را دارد، ولی در هویت استقلالی خود شجره‌ای وجود ندارد و ثمره‌ای وجود ندارد، و هیچ برگ و اوراق و اغصان و اصول و فروعی در آن‌جا وجود ندارد. قابلیت استعداد برای وصول به آن را دارد.

 گفتیم كه این مسئله به طور كلی با آن‌چه كه مقتضای برهان و مقتضای ادله نقلیه و مقتضای شواهد شهودیه بر این مسئله هست، منافات دارد و موانعی دارد و توالی فاسده‌ای دارد كه این‌ها را قبلًا خدمت رفقا عرض كردیم.

 صحبت در كیفیت عالم ذر است، كه این كیفیت به چه نحوه است؟ و آیا به همین نحوه‌ای كه در عالم عنائی مورد بحث است؟ یا این‌كه به طور كلی عالم ذر یك مسئله‌ای است كه جدای از مقام اجمال و همین‌طور نسبت به عالم محسوسات و عالم اعیان این می‌تواند نمود پیدا بكند.