جلسه ۷۶۹

 آن احساس، آن احساس كی پیدا می‌شود؟ وقتی انسان به این واقعیت و به حقیقت برسد.

 همین احساس، مرحوم علامه می‌فرمایند در این آیه در همه قرار داده شده، پس این آیه دلالت بر عالم ذر نمی‌كند، وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّك مِنْ بَني آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلة أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكمْ، این دلالت بر جریان عالم مادّه و عالم طبع در این دنیا می‌كند كه خداوند متعال از ظهور هر نسلی، نسل دیگری را به توالد و تناسل خلق كرد و این جنبه فطری و ادراك ربوبیت و ادراك عبودیت و ادراك وجود عوالم غیب را در درون هر شخصی قرار داد و به همین مسئله در روز قیامت استناد می‌كند. لذا در روز قیامت در آخر آیه دارد كه نه آن‌ها می‌توانند بگویند كه ما از این غافل بودیم، و نه این‌كه این‌ها می‌گویند كه ... أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ¹ آن‌هایی كه قبلًا در حال شرك و بطلان و این‌ها بودند، به خدا بگویند كه به خاطر آن‌ها داری ما را عذاب می‌كنی، ما ادراك این مسئله را نكردیم در این دنیا، برای چه داری ما را عذاب می‌كنی؟ ما ادراك توحید و ربوبیت را نكردیم.

 خدا می‌گوید نه! خوب هم ادراك كردید! تك‌تكتان، هم آبائتان، هم خودتان و هم ابنائتان، همه‌تان این ادراك ربوبی در شما بود، ادراك و میز بین حق و باطل در شما بود، زشتی دروغ در شما بود، و حسن صدق در شما بود، قبح ظلم در شما بود، همه این‌ها در شما به ودیعه گذاشته شده بود، حالا پدرتان را من درمی‌آورم، این نیستش كه شما نداشتید!

 درست شد؟

 علت این‌كه مرحوم علامه این مطلب را فرموده‌اند، این است كه آیه می‌فرماید وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّك مِنْ بَني آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيتَهُمْ‌، یعنی از هر پشتِ این آدم، یعنی هر بنی‌آدم، از پشتشان ذریه‌ای را ما خلق كردیم. این كه نمی‌شود مربوط به عالم ذر و مربوط به عالم قبل بشود، این مربوط به همین دنیا می‌شود، یعنی همین عالم توالد و تناسل. عالم ذر كه عالم توالد و تناسل نبوده، آن‌جا كه نكاح و صغری خانم و اكبر آقا نبوده كه شب و زفاف و بله برون و نامزد و نامزدبازی داشته باشند و ... عالم ذر عالم نامزد بازی نبوده! عالم این كارهای خوب یا بد ـ نمی‌دانم از چیست! ـ آن عالم عالمی بوده یك دفعه عالم ابداع بوده، در عالم ابداع كه این حرفها نیست، این حرفها برای دنیاست.