جلسه ۷۶۷

 حالا نسبت به آن مطلب می‌رسیم و راجع به آن صحبت می‌كنیم. امروز صحبت راجع به مسئله بداءست. ما روایات نسبت به این مسئله زیاد داریم¹. قبل از اینكه بخواهد بحث روایی بشود، از این مطلب اصلًا كسی خبر ندارد. یعنی مردم اصلًا نمی‌دانند بداء یعنی چه! بله اصلًا اطلاع ندارند كه بداء مثلًا به چه می‌گویند و این‌كه آیا در دین و شریعت اثری از این قضیه هست یا نیست، و جایگاه بداء در این مسئله چطور است؟ چطور ما می‌توانیم این قضیه را به اصطلاح حلّ كنیم؟ ولی وقتی ما به روایات مراجعه می‌كنیم، به تاریخ مراجعه می‌كنیم، می‌بینیم یك همچنین مطلبی وجود دارد. فرض كنید كه در قضیه حضرت اسماعیل، فرزند امام صادق، بداء برای او حاصل شده و امامت به موسی بن جعفر رسید²، در قضیه حالا اگر یك شبهاتی باشد، دیگر در قضیه امامت امام عسكری علیه السلام و برادرشان كه در بلد در نزدیكی سامراء مدفون هستند، داریم در آن‌جا كه امام علیه السلام به امام هادی می‌فرمایند كه ـ تا آن‌جایی كه در ذهنم هست. ـ یا بُنَی أَحْدِثْ لِلَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَة شُکراً فَقَدْ أَحْدَثَ فِیک أَمْرا³. در این‌جا حكایت از یك مسئله مهمی می‌كند. این قضیه چیست؟ این تجدید شكر و این احداث شكر به چه جهت است؟ مگر امامت امام عسكری یك مسئله ازلی و ابدی نبوده؟ مسئله امامت چطور ممكن است كه مسئله تجددی و حدوثی باشد كه حضرت می‌فرمایند یا بُنَی أَحْدِثْ لِلَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَة شُکراً فَقَدْ أَحْدَثَ فِیک أَمْرا ... كه این حكایت از بدای در این مسئله می‌كند یا حداقل شبهه در این قضیه دارد

 یا فرض كنید كه ما در این‌جا روایاتی داریم⁴ كه عمر یك شخص فلان قدر بوده، این با یك صله رحم عمر خودش را افزایش می دهد و بداء در عمر او و فوت او اتفاق می‌افتد. یا با یك صدقه رفع این مسئله می‌شود⁵، یا برّ به والدین و امثال ذلك این‌ها موجب وقوع بداء در مسئله قضاء و قدر می‌شود. این مطلب چطور می‌شود تصور بشود؟ البته یك مطلبی هست كه با توجه به آن مقدمات مطالبی كه در قسمت اراده و مشیت پروردگار و علم عنائی ما عرض كردیم، دیگر در این‌جا مسئله حلّ است، یعنی همه این‌ها برمی‌گردد به امّهات مطالبی كه ما در آن‌جا گفتیم و نباید جای اشكال وسؤال باشد. یعنی اگر كسی از شما الآن بخواهد این مطلب را بپرسد، شما باید بتوانید پاسخ بدهید و حالا ما دیگر زحمت شما را كم می‌كنیم و خودمان به ورّاجی‌های خودمان ما ادامه می‌دهیم ولی به حسب ظاهر و روال قضیه دیگر همه باید بدانند كه خود مسئله بداء در قانون علیت همه این‌ها در همان علم عنائی قرار دارد و این‌طور نبوده كه بداء اراده پروردگار به یك امری تعلق بگیرد و بعد بخواهد آن اراده تغییر پیدا بكند، تحول پیدا بكند. این مسئله، از جهات مختلفی، این مطلب باطل است.