جلسه ۷۶۶

 با توجه به آن‌چه را كه در روزهای اخیر و بحث‌های اخیر خدمت رفقا عرض كرده‌ام، این مقام اجمال باید خصوصیتش روشن بشود و حقیقتش باید نمود پیدا كند كه اگر وقت داشته باشیم در انتهای بحث امروز، به این مسئله می‌پردازیم كه با وجود این‌كه در تعبیرات از تكوّن مراتب اسماء و صفات در نفوس بعضی از ظروف مستعدّه تعبیر به اجمال شده، با آن‌چه را كه ما نسبت به مقام تفصیل عرض كردیم، چگونه می‌تواند سازگاری داشته باشد.

 خب اگر نظر شریف رفقا باشد، نسبت به روایاتی كه ما در این‌جا داریم، و یا آیات قرآنی كه در این مسئله وارد است، نسبت به آن، می‌بینیم كه باید به یك حلّی در مسئله رسید. در بعضی از آن‌ها داریم كه تغییر و تحوّل در ذات پروردگار وجود ندارد. مثلًا فرض كنید در این روایتی كه عرض شد، من امروز می‌خواستم از كتاب توحید، روایت‌ها را بیاورم، منتها مانعی پیش آمد و نتوانستم، مجال پیدا نكردم. در این كلامی كه از حضرت در نهج البلاغه است كه می‌فرماید: لم یسبقه حال حالًا¹، در این‌جا این كلام دلالت بر عدم تغیر و دلالت بر ثبوت می‌كند، بر یك ثبوت مستمر.

 در ثبوت وقتی كه حكم به ثبوت در ذات پروردگار بشود، دیگر استمرارش هم حتی معنا ندارد، چون خودِ نفس استمرار، یعنی تبدّل بعد تبدّل، تحقق بعد تحقق، فعلیه بعد فعلیه. این معنا معنای استمرار است. الآن كه ما در این‌جا نشسته‌ایم، می‌گویند بودِ ما در این‌جا مستمر است. یعنی دائم تحقق‌های متوالیه یكی پشت دیگر برای ما حاصل می‌شود و عارض می‌شود، اسم این تحقق‌ها را استمرار می‌گذاریم. امّا هر تحققی را در ذات خودش و بدون توجه به قبل و بعد اگر بخواهیم به آن توجه كنیم دیگر به آن استمرار نمی‌گویند و به آن می‌گویند آنیات. آن به همین می‌گویند كه توجه فقط به همان لحظه است لا بقبلها و لا ببعدها. این می‌شود به اصطلاح آن، حالا ثانیه كه این دیگر عامی است و ...