نقد افراط در ظواهر و ترویج فرهنگ توحیدی

روایت دیگر از موسی بن جعفر هست که همین است: «کانَ اللهُ و لَم یَکُن مَعَهُ شَیءٌ و الانَ کَما کانَ»¹ بعضی‌ها آمده‌اند این روایت را انکار کرده‌اند ـ از افرادی که فعلاً هم هستند، از موجودین ـ و گفته‌اند که این «وَ الانَ کَما کانَ» در روایت نیست و این اضافۀ بر آن اصلی است که حذف شده است.

اولاً ما در مباحث اصولی داریم که اصل در محاورات و در کلمات، عدم حذف است. این مباحث قبلاً تنقیح شده است که وقتی در یک روایت، چیزی اضافه بر روایت دیگر دارد بنا بر سهو در سِقط هست یااینکه بنا بر عدم بیان است اما بنا بر اضافه به‌نحو عمد نیست و وثاقت راوی اقتضای جزئیتِ زائد را در کلام معصوم دارد. چه اشکال دارد معصوم در یک کلام، زائد را نفرموده باشد؟! چه ایرادی دارد؟! در یک کلام حضرت می‌‌فرماید: «کانَ اللهُ و لَم یَکُن مَعه شَیءٌ» خب این ایرادی ندارد و امام علیه‌السّلام همان مقام توحیدِ بالصرافه قبل از خلق را بیان می‌فرماید.

یااینکه به آن توجیهی که ما عرض کردیم این کانَ، کانَ ماضویه نیست بلکه کانَ به معنای ثبوت است، کانَ الله یعنی هوَ کانَ و هوَ کائِنٌ و هوَ یَکون، منتها در مقام ثبوت، تعبیر به فعل ماضی در اینجا شده است. خب این در اینجا ایرادی ندارد.

در یک جای دیگر معصوم بیاید یک کلامی را اضافه بفرماید: «وَ الانَ کَما کانَ» این چه ایرادی دارد؟! و اصل از آنجایی که عدم حذف است، می‌توانیم در اینجا بگوییم که این «وَ الانَ کَما کانَ» نیز جزء کلام معصوم علیه‌السّلام است.

مضافاً به اینکه همین مسئلۀ «وَ الانَ کَما کانَ»، در این روایاتی که الآن عرض کردم موجود است منتها با بیان دیگر.

بنده این مطالب را فعلاً به‌عنوان تیتر بیان کردم چون دیگر صحبتمان در مسائل دیگر بود مجالی برای این نماند. إن‌شاءالله راجع به این جلسۀ بعد صحبت می‌کنیم.