جلسه ۷۶۲

 جواب مسئله این است كه درست است كه در اینجا صارفی برای فعل باری وجود ندارد: إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ¹ هیچ رادّی برای قضاء او متصور نیست. تا این‌جا مسسئله به همین كیفیت است. امّا همان طوری كه عرض كردیم این تعین خارجی قبل از تحقق، یعنی در مقام نقش، و در مقام صورت، گرچه آن وجود خارجی او وجود بتّی و وجود قطعی است و هیچ شكّ و شبهه‌ای و خلجانی در عدم وجود او و احتمال خلافی در وجود نمی‌رود، الّا این‌كه نفس تعین خارجی آن صورت، الآن معدوم است. الآن كه وجود ندارد. وقتی كه نفس تعین خارجی معدوم بود، خود ذات باری نسبت به آن تعین خارجی ـ نه نسبت به صورت‌ها ـ نسبت به آن تعین خارجی، جاهل است! چون المعدومُ معدومٌ. لذا بسیاری از مفسرین این‌جا در آیاتی كه داریم كه: الَّذِينَ صَدَقُوا و فَلَيَعْلَمَنَّ اللَه الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ² در این لیعلم، لیعلم را لیعلم حصولی به عنوان لیعلم اكتسابی این مفسرین نمی‌دانند؛ این‌ها لیعلم را به عنوان تطور وجود می‌دانند. یعنی ذات باری عالم است بر این‌كه این فعل در خارج تحقق پیدا كرده، این فاسق الآن دارای فسق است، این مؤمن الآن دارای ایمان است، امّا ظهور ایمان و ظهور فسق خارجی، خب الآن كه متحقق نشده؛ باید تجربه‌ای پیدا بشود، باید محكی بیاید، امتحانی بیاید ابتلایی بیاید تا آن كه آن فسق ظهوری پیدا كند یا آن‌كه آن ایمان در آن‌جا ظهور پیدا بكند.

 آن‌هایی كه همیشه با آدم می‌خندند، هنوز قضیه‌ای پیدا نشده كه با آدم ابتسام پیدا می‌كنند و می‌خندند و فرض كنید كه ... آدم می‌گوید عجب به به چه آدم خوش اخلاقی است، چه آدم متواضعی است، آدم متواضع است، آدم خوش اخلاق است، چقدر آدم خاكی است. هنوز امتحان پیش نیامده! امّا وقتی كه یك امتحان پیش بیاید، حیثیتش در خطر بیفتد، جاه و شخصیت و شئونش در خطر بیفتد، آن وقت ببین به تو می‌خندد یا نه، یا آن موقع حاضر است شكمت را قیمه و قرمه كند تا آن‌كه آن شخصیت و شأنش تكان نخورد، دست نخورد. الآن هنوز امتحانی پیش نیامده است. در روایات هم داریم كه بله در ابتلائات یعرف جواهر الرجال این روایاتی كه در این زمینه هست همه در این مقام است.³