جلسه ۷۶۲

 دقت كنید آن چه در خارج اتفاق می‌افتد عبارت از چیست؟ آن همان جنبه عینی و جنبه حقیقی اشیاء خارج است. افرادی كه در علم عنائی قائل به انتقاش صور در علم عنائی و ذات باری هستند، آن مقدار پنجاه درصدی كه متعلق به ذات باری است این را ما می‌پذیریم، خب این قبول. گیرم كه ذات باری در مقام تصور ـ كه الآن ما نمی‌توانیم تصور كنیم چون آن‌جا یك فضای دیگری است، در عالم عالمِ مجردات است كه اصلًا برای ما قابل تصور نیست؛ ذات باری چیست؟ حقیقت او چیست؟ نفس او چیست؟ اصلًا نفس دارد، ندارد؟ این مربوط به ماست ... جنبه كثرتی دارد، یا جنبه تعلق مادی دارد؟ در ذات باری كه تصور و این‌ها معنا ندارد. حالا گیرم بر این‌كه همه این‌ها درست باشد ـ آن نقش، آن نقش كه عبارت است از صورت اشیاء، صورت واقعی، آن صورت به چه نحو است؟ به چه نحو است كه در ذات باری است؟ مثل همان كیفیتی است كه در نفس ما به عنوان وجود ذهنی تلقی می‌شود و علم ذهنی و ظهور وجودذهنی است؟ اگر به این كیفیت است، پس بنا بر این آن تعین خارجی كه الآن نیست، آن تعین خارجی، ذات باری نسبت به آن جاهل است؛ هنوز وجود ندارد، آن هنوز تحقق ندارد.

 خب اگر شما در این‌جا بگویید كه از آن‌جایی كه فارق بین فعل ما و بین فعل باری، فارق این است كه ما نسبت به امور خارجی و نسبت به تعینات خارجی، مسلوب الأختیار هستیم، در تصورات ذهنی ما فقط می‌توانیم اعمال رویه كنیم. امّا نسبت به خود تعینات خارجی ما مسلوب الأختیار هستیم. ولی در ذات باری این‌طور نیست. لا رادّ لقضائه و هو المرید لأفعاله و لیس له مانع من فعاله؛ اگر اینطور باشد خب در این صورت دیگر این فرق در این‌جا ظاهر می‌شود كه خدا و ذات باری هیچ مانعی برای آن تحقق خارجی آن شیء، مانعی نمی‌بیند و نفس همان تصوّر نقش اشیاء و صور اشیاء، مساوقٌ لوجودها فی الخارج فی المستقبل ـ نه فی الحال ـ زیرا نفس مُرید، با نفس فاعل، در تمامیت فعل، بدون مانع خارجی، فقط همان فاعل واحد است كه همان ذات باری است. دیگر در اینجا باری برای انجام فعل نیاز به رفع موانعی ندارد، مانعی وجود ندارد تا این‌كه این صارف بشود از آن فعل و از آن مراد باری. پس در این صورت چه ایراد دارد كه حقائق اشیاء به عنوان صور، نه به عنوان وجود عینی، آن حقائق اشیاء در ذات باری قبل از تعین خارجی این وجود ذهنی ـ حالا به اصطلاح ما؛ گرچه خب این غلط است این اصطلاح ـ این یك وجود ذهنی یا وجود علمی در این‌جا داشته باشد.