جلسه ۷۶۱

 ببینید ما همه‌اش داریم رو به مادّه می‌رویم ... دیوار را برداشتید دیگر فضای مدرسه فیضیه معنا ندارد؛ هیچ مدرسه‌ای نیست؛ یك زمین مسطحی است مثل سایر زمین‌ها، یك محیطی است مثل سایر محیطها. پس این مكان مدرسه فیضیه تا زمانی صادق است كه مادّه‌ای به نام دیوار یا هرچه از آن مواد دیگر، چوب مثلًا، آهن مثلًا، طناب، این فضا را این بگیرد. وقتی شما این را برداشتید، دیگر تفاوتی بین این فضا و بین فضای اطراف نمی‌كنیم؛ این فضا ملحق می‌شود به فضای شهر قم. همین مطلب را شما راجع به فضای شهر قم در نظر بگیرید نسبت به سایر فضاها. می‌بینید حرمی هست، حرم حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها هست؛ پس یك مادّه‌ای در این‌جا هست، یك گنبدی در این‌جا هست، خیابان‌هایی هست، نمی‌دانم درخت و اشجار و این خصوصیاتی هست، من حیث المجموع وقتی مقایسه كنید بین این‌جا و جای دیگر، می‌گویید این‌جا شهر قم است، آن‌جا همدان است و آن جا طهران است و آن‌جا شهر دیگر است.

 این مطلب برگشتش به این است كه برای تحقق عرضی كه عارض بر موضوع می‌شود به نام مكان و به نام «أین»، ما چیزی به اسم مادّه باید در خارج داشته باشیم. اگر داشته باشیم این امر محقق می‌شود. این مسئله خیلی مهم است، چون اگر خوب به این مطلب برسیم، خیلی قضایا حل می‌شود؛ مثل مسئله بسیار مهم ربط حادث با قدیم كه البته در همین مقوله‌ها و این‌ها می‌آید.¹

 این مادّه خارجی است كه برای ما ایجاد مكان می‌كند. این مادّه، اگر وجود نداشته باشد، آیا شما می‌توانید یك امر مستقل روی پای خود ایستاده ـ مستقل بالذات ـ یك امر خارجی كه دارای وجود و تعین خارجی است، نه تعین وهمی و اعتباری؛ به اسم مكان شما می‌توانید تصور كنید؟ ابداً! شما فرض كنید در این‌جا كرات را مشاهده می‌كنید، این عالم، منظومه شمسی كهكشان‌ها همه‌ی این‌ها را می‌بینید. كره یك چیزِ مشخص است، هر چیزی یك جنسی دارد؛ كره زمین جنسش خاك و سنگ است و مواد و معادن و این خصوصیات اسمش را كره زمین گذاشته‌ایم.