تبیین حقیقت تقدیر و مشیت الهی

این مسئله در راستاى همان قضیه‌اى که ما گفتیم قرار مى‌گیرد یعنى اتفاقاً درست همان مطلبى را که ما در آنجا عرض کردیم تأیید مى‌کند که در مسئلۀ عوالم دیگر یا در مبدأ اول براى ارادۀ ازلى که علم عنائى حق است، آن علم مساوى با نفس معلوم خارجى است که نفس تصور علم عنائى حق نسبت به همۀ مظاهر، اعیان خارجى، موجودات، مکوّنات و مبدعات مساوی با تحقق خارجى تمام اعیان خارج است.

یکی بودن نفس اراده و نفس مراد در ذات پروردگار

بنابراین ارادۀ پروردگار مثل ما نیست که اول یک مقدماتى را در وهلۀ اول براى رسیدن به علم طى کنیم و وقتى که به آن علم رسیدیم تازه ارادۀ براى تحقق آن معلوم در ما انبعاث پیدا کند و وقتى که اراده انبعاث پیدا کرد، آن‌ موقع به‌دنبال تحقق آن مراد برویم. در ذات پروردگار ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾¹ است! در ناحیۀ امر، نفس اراده با آن نفسِ مراد در خارج یکى است! ما که مى‌خواهیم اراده پیدا کنیم، اول مى‌خواهیم این را برداریم و بعد وقتى که اراده کردیم تازه دست را به‌طرف این فنجان مى‌بریم. اول میل به رفع عطش در ما پیدا مى‌شود و بعد آن میل ازدیاد پیدا مى‌کند و همین‌طور مقدماتى را طى مى‌کند تااینکه به اراده مى‌رسد و بعد هم تازه ممکن است بین اراده و مراد ما حاجز قرار بگیرد و دست من نتواند به این برسد. اما در ذات پروردگار، نفس علمِ ذات بارى به یک مراد و تعین خارجى مساوقٌ لِوجودِها الخارجى و مساوقٌ لتَعیُّنهِ الشخصى و مساوقٌ لجزئیتِها الوجودى است! یعنى همان ارادۀ نسبت به او، مساوى با اوست و دیگر مقدمات نمى‌خواهد که خدا بنشیند و فکر کند که حالا این را چطورى درست کنم! آیا این را که درست مى‌کنم با آن تضاد دارد یا تناقض دارد؟! آیا بین آن دوتا را باهم جمع کنم و کمی از این بزنم و کمی از آن بزنم و کم کنم [و زیاد کنم]؟! این حرف‌ها نیست. نفس ارادۀ ذات بارى بر تحقق یک امر خارجى مساوقٌ لِوجوده؛ یعنى مساوق با وجود است. و همین‌‌طور نسبت به ولىّ الهى و ائمه علیهم‌السّلام و معصومین هم نفس ارادۀ آنها مساوى با [تحقق موجود خارجى است].