جلسه ۷۶۰

 حالا ما بخواهیم باز نسبت به ذات پروردگار یك مرتبه علیایی قائل بشویم، بگوییم كه این اراده، این اراده‌ای بوده كه تكراری هم نداشته است، چطور این‌كه بزرگان می‌فرمایند كه همان مسأله لا تکرار فی التجلی¹ است، كه در تجلی واحد این همه اشیاء این‌ها همه خلق شده است، منتها هركدام در ظرف خودش. یعنی تجلی پروردگار به خلق یك شیء، این‌طور نبوده كه یك حالت ارادی از او سر بزند، و آن حالت ارادی از او منقطع بشود، و برای اراده ثانویه، دوباره احتیاج به حالت اراده ثانیه داشته باشیم. الآن كه من بخواهم این كاغذ را برمی‌دارم و دستم می‌گیرم. برای این‌كه بخواهم این شئ دیگر را بردارم، مجبورم این كاغذ را زمین بگذارم، اراده ثانی بكنم نسبت به برداشتن این كاغذ تا این‌جا؛ خب تا این‌جا آوردی، پس یك رفع تشنگی هم بكنیم! این هم كه آمد شد چه؟ اراده ثانیه. برای برداشتن این نیاز به اراده ثالثه دارم، بعد دوباره یك اراده دیگر.

 امّا نسبت به ذات پروردگار معتقدند بر این‌كه یك اراده می‌آید و آن اراده تا آن مُدای او، یعنی تا آن‌جایی كه آن ذات باری علم دارد نسبت به تحقق مراد، تا آن‌جا خودِ آن اراده كشش پیدا می‌كند! جلو می‌رود، مثل ما نیست كه یك اراده بكنیم بعد قطع بشود؛ ما همیشه در اراده، یك اراده می‌كنیم دیگر، یعنی یك لحظه؛ لحظه بعد دیگر اراده نیست. لحظه بعد انبعاث عضلات است نسبت به آن مراد. ولی آن نحوه اراده فقط یك لحظه است و در همان لحظه، ما اراده دیگر نمی‌توانیم انجام بدهیم، چون باید توجه به یك امر دیگر بكنیم.

 این قضیه معروفی كه نمی‌دانم شنیده‌اید یا نه، در آن ... البته در مباحث اصولی خب هست این كه متكلم در مقام القاء خطاب نمی‌تواند اكثر از مفهوم واحد را از لفظ اراده كند؛ خب این كلامی است كه از بین اعلام این كلامی است كه این طور است و مرحوم آخوند هم روی این مسأله خیلی تأكید دارند²، میرزای قمی صاحب قوانین هم روی این مسأله تأكید دارند³ بله همه روی این مسأله تأكید دارند. مگر بعضی‌ها، آن هم نه به خاطر رسیدن به بعضی از افق‌های اطلاع و آگاهی، بلكه فقط از باب صرف احتمال این مسأله را مطرح می‌كنند⁴