جلسه ۷۵۹

ادامه بحث علم عنائی و علم باری، نسبت به حقائق خارجیه

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 در بحث فلسفه اگر نظر رفقا باشد، صحبت در مُثل افلاطونی بود، و صحبت رسید به این‌جا كه مطلب آن‌ها خیلی هم دور از واقعیات نمی‌تواند باشد. و بحث مثل افلاطونی به این‌جا كشیده شد كه تمام حقائق عالم وجود و ... عجیب این‌جاست كه من همین مطلب را در كلام مرحوم صدرالمتألهین در خود اسفار دیدم، ندیده بودم یا فراموش كرده بودم و دیشب كه نگاه می‌كردم ببینم مطلب كجاست، تصور من بر این بود كه بحث عالم قضاء و قدر و مسائل قضا و قدر تمام شده و خواستم بیایم از ادامه همان بحث مُثل را در كلام مرحوم آخوند ادامه بدهیم، من دیدم عجیب این‌كه خود ایشان به این قضیه اشاره كرده‌اند، یعنی همین مسئله، منتها خب بعد یك ایرادی وارد می‌كنند كه آن ایرادشان را حالا می‌شود به یك نوعی پاسخ داد.

 اگر نظر رفقا باشد در مسئله علم عنائی و علم باری، نسبت به حقائق خارجیه عرض شد كه علم هیچ‌گاه به معدوم تعلق نمی‌گیرد و از نقطه نظر این‌كه معدوم و العدم نه مخبر عنه است و نه مخبر به، و از این نقطه نظر تفاوتی بین آثارش كه متعلق به وجود باری است یا آثارش كه متعلق به ماست، از هر دو جهت تفاوتی نمی‌كند، یعنی به همان اندازه كه ما نسبت به یك معدوم اطلاع نداریم، باری هم نسبت به آن معدوم اطلاعی ندارد. چون عدم است، وقتی كه عدم باشد دیگر در این صورت فرقی بین باری و بین غیر باری، فرقی بین ولی و غیر ولی، فرقی بین امام و غیر امام از این نقطه نظر نیست. چون العدم عدم و لیس بشیء حتی یخبر عنه یا این‌كه یخبر به. این مطلب را قبلًا عرض كردیم. این مطلب مطلب صحیحی است، و تفاوتی از این نقطه نظر ندارد.¹