جلسه ۷۵۹

 و به همین جهت عرض شد، مطالبی را كه بزرگان در باب لفّ و نشر در مسئله قضاء و قدر در آن‌جا كه نسبت به لوح محفوظ یا لوح محو و اثبات می‌فرمایند، آن مطالب خالی از نقد نیست، یا این‌كه باید به نحوی توجیه بشود. این كه در یك مرتبه مسئله، مسئله اجمال است و در مرتبه دیگر مسئله به صورت تفصیل درمی‌آید، این مطلب را ما نفهمیدیم كه چطور روی این قضیه می‌شود حساب كرد كه یك شیء، شیء واحد در عین هویت اجمالی او، در همان حین، دارای هویت تفصیلی باشد؟.

 مثالی كه برای این قضیه می‌زنند می‌گویند مثل یك دانه تخم می‌ماند كه وقتی آن را در دل زمین می‌كاریم این دانه تخم اوّل در مقام اجمال یك درخت است بعد در زمینه مناسب و بستر مناسب كه قرار می‌گیرد كم‌كم تبدّل احوال و تبدّل اطوار بر او، موجب می‌شود كه تبدیل به یك درخت تنومند بشود.

 این مسئله، اشكالی كه بر آن وارد می‌شود این است كه هویت یك تخم همان حالت فعلیت اوست، آن‌چه كه بعداً بر این مترتّب می‌شود آن در مقام استعداد است و معدوم است. یعنی هیچ تضمینی بر تحقّق خارجی یك شیء و تعین خارجی بر این تخم نیست. در عالم تصور و تخیل، و سر به عادت، كه همیشه عادت بر این بوده كه وقتی دانه تخم را می‌كارد این كم‌كم سبز می‌شود، بزرگ می‌شود؛ اگر آب و كود و مواد لازم را داشته باشد تبدیل به درخت می‌شود. بر اساس تخمین و بر اساس حدس این مسئله فقط مطرح است. امّا آیا به ضرس قاطع و به یك حكم بتی و به عنوان یك قضیه بتیه شما می‌توانید بگویید این دانه تخم قطعاً تبدیل به درخت سیب می‌شود؟ نه خیر! شما نمی‌توانید این حرف را بزنید، به چه دلیل؟ هزار مانع ممكن است برای این قضیه ممكن است برای این مسئله پیش بیاید. همین هویتی كه الآن هست همین هویت همین است، همینی است كه الآن یك دانه‌ای است كه دارید مشاهده می‌كنید و همین فعلیتش همینی است كه الآن در آن هست، خواصی كه در آن هست، خصوصیاتی كه در آن هست، آن جنبه استعداد برای شدن، آن جنبه هم بالفعل در او هست. یعنی حتی همان جنبه جنبه بالقوه نیست، بالفعل استعداد برای تبدیل به درخت شدن را دارد.