حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر

در مجلس گذشته عرض شد که در قضیۀ قضاء و قدر مطلب این‌طور نیست که اعمال انسان در یک ساعت، یک شب، یک وقت، یک دقیقۀ به‌خصوص و یا یک ثانیۀ به‌خصوص تقدیر بشود و سرنوشتى که باید براى انسان در سال آینده رقم بخورد، در آن موقع مشخص و منجّز بشود و به فعلیت برسد. این مطلب به این کیفیت نیست بلکه همان‌طوری‌که عرض شد آن عالم، عالمِ ثابتات است و در عالم ثابتات قبل و بعد اصلاً به‌طورکلى معنا ندارد که یک زمانى زمانِ متأخر باشد و یک زمانى زمانِ متقدّم باشد و یک حال باشد و در آن زمان متأخر، این جنبه بخواهد در آنجا تحقق پیدا کند.

حضور همه چیز در عالم ثابتات

عالم ثابتات یعنى عالمى که در آنجا همه چیز حضور دارد گرچه آن مسئله از دید ما پنهان است، این را عالم ثابتات می‌گویند، برخلاف عالم سیالات و عالم تدریجیات و متدرّج الحدوث و الحصول که در آنجا قبل و بعد، در ظهور و در حضور راه ندارد. «قبل» در قبلیت خودش ثابت است و «بعد» هنوز نیامده و انسان همیشه در «آن» زندگى مى‌کند. نه آنِ توقفى بلکه آنِ سیال! هیچ‌وقت چرخۀ زمان در حرکت‌هایی نمى‌ایستد که در قبل و بعد، آن حرکت توقف داشته باشد و در آن حرکت، آنیات که از آنها به لحظات تعبیر مى‌شود در آنجا ثبوت و وقوف داشته باشند که انسان در آن موقعِ به‌خصوص، آن حادثه و پدیده را ادراک کند و به آنِ بعدى منتقل شود و در آنِ بعدى دوباره آن حادثه و پدیده و واقعه را ادراک بکند، این مسئله صحیح نیست.

تنافی وقوف با حرکت سیالی

حرکت سیالى متشکل از حرکات وقوفى نیست چون همۀ اینها متنافى و متضاد با یکدیگر هستند. وقوف با حرکت تفاوت مى‌کند؛ وقوف یعنى سکون، حرکت یعنى سیلان، و سیلان با سکون دوتا است و در دو نقطۀ مقابل قرار گرفته‌اند و این دو نقطۀ مقابل، آنها را نمى‌تواند جمع کند. مثل اینکه یک حرکت به‌سمت راست، درعین‌حال حرکت به‌سمت چپ که در دو نقطۀ مقابل است، اگر بخواهد هرکدام از این دو اتفاق بیفتد باید دیگرى معدوم باشد و بعدى بخواهد اتفاق بیفتد، دیگرى باید معدوم باشد. در دو جهت مخالف حرکت کردن، مستحیل است. این وقوف و حرکت دو مقولۀ مخالفِ هم هستند. پس در یک حرکت سیلانى اصلاً وقوف معنا ندارد و در آنجا نمى‌شود اسم «آن» گذاشت.