حقیقت قضا و قدر در شب‌های قدر

درس هفتصد و پنجاه و هفتم

کیفیت قضا و قَدَر در شب‌های قَدْر (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

با صحبت بعضى از رفقا قرارمان بر این شد که امسال از بحث دوم خوددارى کنیم چون اگر بخواهیم صحبت در این مسئله به یک جایى برسد طبعاً با این فرصت کم ـ بیست دقیقه و 25 دقیقه ـ نمى‌شود و از هردو طرف مطلب مى‌ماند. لذا گفتیم که مبحث قضاء و قدر تمام شود و بعد إن‌شاءالله در سال جدید اگر حیاتى باقى بود و توفیقی بود هردو را پیگیرى کنیم؛ چون خیلی از اوقات درس هم چندان باقى نمانده است.

طرح مباحث فلسفی و عرفانی و روایی در بحث قضاء و قدر

در بحث قضاء و قدر همان‌طور که عرض شد مسائل مختلفى باید مطرح شود؛ یک مطلب، بحث فلسفىِ آن است و یکی بحث عرفانى و یکی هم احادیث و آیات که چه نحوه با این مطالب منطبق بشود. عمدۀ اشکال روى آیات و احادیث است که اگر مسئله در مباحث عقلى یا شهودى به نقطۀ قابل توجیهى نرسد طبعاً ما در مباحث نقلى دچار اشکال خواهیم شد، آن‌وقت باید به انواع مَجازات و اعتبارات متشبّث بشویم، چطور اینکه به همین کیفیت عمل شده است.

در بعضى از احادیث داریم که در نیمۀ شعبان تقدیرات رقم مى‌خورد، در بعضى‌ها سه شبِ ماه مبارک رمضان هست، در بعضى‌ها شب 27 ماه رمضان را هم ذکر کرده‌اند و در بعضى از روایات به دهۀ اول ذى‌حجه اشاره شده که در تقدیر انسان خیلی نقش دارند. اینها مسائلى است که من‌حیث‌المجموع موجب بروز بعضى از اشکالات هست. آنچه که از همه مهم‌تر هست، همان روایات مربوط به شب‌های ماه مبارک رمضان است که در بعضى از آنها تصریح بر این مسئله است. در حدیثى که از امام حسن علیه‌السّلام هست داریم که روز بیست و یکم ماه رمضان هست. در آنجا تصریح بر این است که دیشب همان شب قدر بود که پدرم به شهادت رسید و حضرت اسمى از شب بیست و سوم نمى‌آورند.¹ در بعضى از روایات [مثل] روایت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم با آن شخص که از حضرت راجع به ادراک شب‌های ماه مبارک در مسجدالنبی و در کنار پیامبر سؤال کرد، حضرت فرمودند که اگر نمى‌توانى هر شب بیایى، شب بیست و سوم را بیا. همان روایت جهنی که معروف است.²