جلسه ۷۵۶

 وقتی شما پدرتان را كه از دنیا رفته است آن را در خواب می‌بینید، اندازه‌اش را هم می‌بینید، یك متر و هفتاد یا یك متر و هشتاد سانت بوده، محاسن داشته، رنگ صورت و خصوصیاتش، پس معلوم است در مثال كِیف و كمّ هم هست، اگر كمّ نباشد یك متر و هفتاد سانت نمی‌بینید، از اینجا تا عرش اعلی فرض كنید یك آدم را بایستی در مثال مشاهده كنید! نه، می‌بینید همین جنبه مثالی هست، در مثالْ حركت است، جلو می‌آید و نزدیك است، در مثال وضع است: نشسته، ایستاده، خوابیده؛ این خصوصیات و اعراضی كه ما در ماده می‌بینیم. بعضی از این‌ها در مثال هم موجود است، یعنی بر همان جوهر مثالی كه نفس ناطقه در قالب مثال است، شما همین اعراض را مشاهده می‌كنید، البته وزن در آنجا یك بحث دیگری است. اما خصوصیاتی كه در آنجا هست، جمع بین دو وضع كه در اینجا مستحیل است شخصی هم ایستاده باشد و هم نشسته باشد ممكن نیست ولی در آنجا می‌بینید این قضیه وجود دارد. حركت دَوَرانی از راست به چپ، منافی با حركت دورانی از چپ به راست است، ولی شما در عالم مثال دو حركت دورانی مختلف در دو نقطه متقابل می‌بینید.

 این قضیه در عالم مادّه به لحاظ خصوصیات مادّه و جنبه‌ای كه در مادّه هست كه ذاتی مادّه [می‌باشد] نمی‌تواند تحقق پیدا كند. ما نمی‌توانیم مایعی را در مادّه تصور كنیم كه مایع باشد ولی سیلان نداشته باشد مثل ماء، این نمی‌شود. اما همین كه تصور ماء در اینجا می‌شود، سیلان هم همراه او ذاتی او خواهد بود، این از اعراض ذاتیه و لاینفك او خواهد بود.

 در مسأله عالم قضاء و قدر، آن طوری كه برای او در ستة أیام پیدا شده وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ... ق، ٣٨ مسأله عالم مادّه را كه در اینجا مطرح می‌كند، گرچه ممكن است منظور از ستة أیام، همان‌طوری كه بعضی از روایات به آن اشاره دارند، خود آسمان‌ها و زمین از نقطه نظر حیثیت إبداعی و تدریجی باشد. یعنی منظور از سماوات، نه این سماوات مادی است كه ما مشاهده می‌كنیم، آسمان ستارگان، آسمان سیارگان، آسمان كهكشان‌ها، آسمان‌های ثوابت و سیارات.