حقیقت قضا و قدر الهی

درس هفتصد و پنجاه و پنجم

مرورى بر مباحث کیفیت قضا و قدر‌

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

در این جلسه یک مرورى بر مطالب گذشته می‌کنیم و إن‌شاءالله تتمه‌اش را جلسۀ بعد نسبت به روایات و احادیث و اخبار در این زمینه ادامه می‌دهیم چون قضایا و مسائل یک مقدارى به آنها برمى‌گردد، ادامه می‌دهیم تا ببینیم به کجا مى‌رسیم.

برگشت قضیۀ عالم قضاء و قدر به یک واقعیت ثابت

همان‌طورى‌که درنظر رفقا هست در بحث مُثل افلاطون قضیۀ تجسم مُثل افلاطونى به عالم قضاء کلى و قدر جزئى تشبیه شده بود. همان‌طورى‌که مرحوم صدرالمتألهین فرمودند، این تشبیه خالى از استحسان نبود منتها در کیفیت تجسم این تشبیه و تمثّل، مطالب مختلفى بود که ما در جلسات گذشته سعى کردیم که این اختلاف‌ها و این ناهماهنگى‌هایى که وجود دارد را از میان برداریم. صحبت تا آنجایى که یادم است به اینجا رسیده بود که در قضیۀ عالم قضاء و عالم قدر، هردوى اینها به یک واقعیت ثابت برمى‌گردد. تصورى که ما داریم و تصور ابتدایى و همان تصور عامیانه ـ که منظور از تصور عامیانه افراد عوام نیستند بلکه اشخاصى هستند که بالأخره کم‌وبیش در این زمینه اهل اطلاع هستند منتها به‌نظر مى‌رسد که اطلاع، اطلاع کافى نیست و از کتاب‌ها و تألیفاتى که نوشته شده است این‌طور احساس مى‌شود ـ بر این است که قبل از خلقت این عالم که عالم ماده است و حدوث آن حدوث ذاتى است، این مطلب قبل از حدوث این عالم به یک عوالم دیگرى مربوط مى‌شود که آن عوالم طبعاً از سنخ این عالم به‌حساب نمى‌آمدند و خب مطالبى در اینجا هست و افرادى که تا حدودى اهل اطلاع و فلسفه هستند مى‌بینیم که در مطالبشان اضطراباتى هست، فَکیفَ به آنهایى که اصلاً در این مسئله [ورود و تحقیق] نکرده‌اند.

مسئلۀ زمان دائرمدار تطوّر ماده و عدم ارتباط آن به مجردات و تمثل